ΕΚΤ: Καταρρέει η ζήτηση για στεγαστικά, στο -27% το γ΄τρίμηνο – Στα data centers στρέφεται το ενδιαφέρον των τραπεζών

Σε τροχιά περαιτέρω αυστηροποίησης κινούνται οι τραπεζικές χορηγήσεις στην ευρωζώνη, καθώς οι αυξημένοι πιστωτικοί κίνδυνοι, τα υψηλότερα επιτόκια και η γεωπολιτική αβεβαιότητα διαμορφώνουν ένα ολοένα πιο απαιτητικό περιβάλλον χρηματοδότησης για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Την ίδια στιγμή, η ζήτηση για νέα δάνεια υποχωρεί σε όλες τις βασικές κατηγορίες, με ιδιαίτερα έντονη την κάμψη στη στεγαστική πίστη, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Έρευνας Τραπεζικών Χορηγήσεων (Bank Lending Survey – BLS) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για τον Οκτώβριο του 2026.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ωστόσο, αναδύεται μια νέα δυναμική: η αυξανόμενη ανάγκη χρηματοδότησης υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, κυρίως κέντρων δεδομένων (data centers), δημιουργεί προοπτικές για μια νέα κατηγορία τραπεζικών χρηματοδοτήσεων τα επόμενα χρόνια.

Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 159 τράπεζες της ευρωζώνης, αποτυπώνει τις εξελίξεις του τρίτου τριμήνου και τις προσδοκίες για το τελευταίο τρίμηνο του 2026, καταγράφοντας μια σαφή τάση επιφυλακτικότητας τόσο από την πλευρά των πιστωτικών ιδρυμάτων όσο και από εκείνη των δανειοληπτών.

Αυστηρότερα πιστοδοτικά κριτήρια για επιχειρήσεις και καταναλωτικά δάνεια

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το τρίτο τρίμηνο του 2026 καταγράφηκε περαιτέρω καθαρή αυστηροποίηση των πιστοδοτικών κριτηρίων για δάνεια προς επιχειρήσεις, με το σχετικό καθαρό ποσοστό των τραπεζών να διαμορφώνεται στο 9%.

Η εξέλιξη αυτή ήταν εντονότερη από τις αρχικές εκτιμήσεις των τραπεζών, οι οποίες στον προηγούμενο γύρο της έρευνας ανέμεναν αυστηροποίηση της τάξης του 5%.

Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η μεταβολή στην καταναλωτική πίστη και στα λοιπά δάνεια προς νοικοκυριά, όπου το καθαρό ποσοστό αυστηροποίησης έφτασε το 14%.

Αντίθετα, τα πιστοδοτικά κριτήρια για στεγαστικά δάνεια παρέμειναν συνολικά αμετάβλητα, με το σχετικό ποσοστό να διαμορφώνεται στο 0%.

Βασική αιτία της αυστηρότερης στάσης των τραπεζών είναι η ενίσχυση της αντίληψης για τους πιστωτικούς κινδύνους, σε συνδυασμό με τη μειωμένη διάθεση ανάληψης κινδύνου.

Παράλληλα, ορισμένα πιστωτικά ιδρύματα επισημαίνουν ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η αβεβαιότητα γύρω από το ενεργειακό κόστος εντείνουν τις πιέσεις στην αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των επιχειρήσεων.

Η αυστηροποίηση δεν περιορίζεται στα κριτήρια έγκρισης δανείων. Οι πραγματικοί όροι χρηματοδότησης έγιναν δυσμενέστεροι σε όλες τις κατηγορίες, κυρίως εξαιτίας των υψηλότερων επιτοκίων.

Ταυτόχρονα, αυξήθηκε το ποσοστό των αιτήσεων που απορρίπτονται από τις τράπεζες, με τη μεγαλύτερη επιδείνωση να καταγράφεται στην καταναλωτική πίστη.

Υποχωρεί η ζήτηση επιχειρηματικών δανείων – Τα επιτόκια φρενάρουν τις επενδύσεις

Αρνητική είναι η εικόνα και στην πλευρά της ζήτησης χρηματοδότησης.

Το τρίτο τρίμηνο του 2026, η καθαρή μεταβολή στη ζήτηση επιχειρηματικών δανείων διαμορφώθηκε στο -6%, έναντι αύξησης 3% το προηγούμενο τρίμηνο.

Πρόκειται για σημαντική ανατροπή σε σχέση με τις προβλέψεις των τραπεζών, οι οποίες ανέμεναν αύξηση της ζήτησης κατά 4%.

Κυριότερος παράγοντας της υποχώρησης είναι το επίπεδο των επιτοκίων, το οποίο εξακολουθεί να λειτουργεί αποτρεπτικά για την ανάληψη νέου δανεισμού.

Στην ίδια κατεύθυνση συνέβαλαν η εξασθένηση της ζήτησης για χρηματοδότηση πάγιων επενδύσεων, ιδιαίτερα από μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και η στροφή ορισμένων επιχειρήσεων σε εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης.

Επιβαρυντικά λειτουργεί και η αβεβαιότητα που συνδέεται με τις γεωπολιτικές και ενεργειακές εξελίξεις, καθώς οι επιχειρήσεις εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές απέναντι στην υλοποίηση νέων επενδυτικών σχεδίων.

Στον αντίποδα, η ανάγκη κάλυψης αποθεμάτων και κεφαλαίου κίνησης εξακολουθεί να στηρίζει εν μέρει τη ζήτηση επιχειρηματικών πιστώσεων.

«Βουτιά» 27% στη ζήτηση στεγαστικών δανείων

Ακόμη πιο έντονη είναι η επιδείνωση στη στεγαστική πίστη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, το καθαρό ποσοστό μεταβολής της ζήτησης στεγαστικών δανείων υποχώρησε στο -27% το τρίτο τρίμηνο, από -15% το δεύτερο τρίμηνο του 2026.

Η πτώση ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη που ανέμεναν οι τράπεζες, οι οποίες είχαν προβλέψει καθαρή μείωση 12%.

Οι αυξήσεις των επιτοκίων αποτελούν τον βασικό παράγοντα που περιορίζει τη ζήτηση στεγαστικής χρηματοδότησης, ενώ αρνητική επίδραση ασκούν η υποχώρηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης και οι δυσμενέστερες προοπτικές της αγοράς κατοικίας.

Πάντως, η ΕΚΤ επισημαίνει ότι, παρά τη σημαντική κάμψη, η μείωση της ζήτησης παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τα ακραία επίπεδα που είχαν καταγραφεί κατά τον προηγούμενο κύκλο ανόδου των επιτοκίων.

Στην καταναλωτική πίστη, η ζήτηση παρουσίασε ηπιότερη μείωση, με καθαρό ποσοστό -2%, έναντι προηγούμενων εκτιμήσεων για σταθεροποίηση.

Εκτός από τα επιτόκια, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν η εξασθένηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης και η συγκράτηση των δαπανών για διαρκή καταναλωτικά αγαθά.

Τεχνητή νοημοσύνη: Τα data centers ανοίγουν νέο πεδίο τραπεζικών χρηματοδοτήσεων

Μέσα στο γενικότερο περιβάλλον περιορισμού των χορηγήσεων, η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται σε μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες νέες πηγές ζήτησης για τραπεζικό δανεισμό.

Στο πλαίσιο ειδικής ερώτησης της έρευνας, αρκετές τράπεζες ανέφεραν ότι αναμένουν σταδιακή αλλά διατηρήσιμη αύξηση της ζήτησης δανείων για τη χρηματοδότηση ψηφιακών υποδομών, με ιδιαίτερη έμφαση στα κέντρα δεδομένων.

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί εκτεταμένες επενδύσεις σε υπολογιστικές υποδομές, αποθηκευτική ισχύ και τεχνολογικό εξοπλισμό, δημιουργώντας νέες ανάγκες χρηματοδότησης.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι τράπεζες εκτιμούν πως ο υφιστάμενος και μελλοντικός δανεισμός που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη θα κατευθυνθεί περισσότερο προς τους παρόχους υποδομών παρά προς τις εταιρείες ανάπτυξης λογισμικού ή τις επιχειρήσεις που απλώς ενσωματώνουν εφαρμογές AI στις δραστηριότητές τους.

Μάλιστα, η τάση αυτή αναμένεται να ενισχυθεί τους επόμενους μήνες.

Ωστόσο, οι τράπεζες βρίσκονται ακόμη σε φάση προσαρμογής των πρακτικών αξιολόγησης των συγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων.

Οι περισσότερες δεν έχουν ακόμη ενσωματώσει ειδικά ποσοτικά κριτήρια στα πιστοδοτικά τους μοντέλα για την αξιολόγηση επενδύσεων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Αντίθετα, ορισμένα πιστωτικά ιδρύματα έχουν αρχίσει να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη τους κινδύνους και τις ευκαιρίες της AI κατά την ποιοτική αξιολόγηση των δανειοληπτών, εφαρμόζοντας αυστηρότερο έλεγχο, ιδιαίτερα στις επιχειρήσεις του τεχνολογικού κλάδου.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες πιστωτικής επέκτασης, οι τράπεζες επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι η χρηματοδότηση των σχετικών επενδύσεων θα συνοδεύεται από επαρκή αξιολόγηση των αναδυόμενων κινδύνων.

Δυσκολότερη η πρόσβαση των τραπεζών σε χρηματοδότηση

Πέρα από τη ζήτηση και την προσφορά δανείων, η έρευνα καταγράφει επιδείνωση και στις συνθήκες χρηματοδότησης των ίδιων των πιστωτικών ιδρυμάτων.

Η πρόσβαση των τραπεζών της ευρωζώνης σε χρηματοδότηση λιανικής, αγορές χρήματος και αγορές χρεογράφων περιορίστηκε περαιτέρω το τρίτο τρίμηνο του 2026.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιδείνωση στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση λιανικής, η οποία, αν και παραμένει σχετικά περιορισμένη σε ένταση, ήταν η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί από την έναρξη της σχετικής χρονοσειράς το 2011.

Η επιδείνωση αυτή ξεπέρασε οριακά ακόμη και τα επίπεδα του τρίτου τριμήνου του 2023.

Παράλληλα, η σταδιακή μείωση του χαρτοφυλακίου τίτλων νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ είχε ελαφρώς αρνητικό αντίκτυπο στις συνθήκες χρηματοδότησης και στη ρευστότητα των τραπεζών.

Από την άλλη πλευρά, καταγράφηκε ελαφρώς θετική επίδραση στην κερδοφορία τους, καθώς τα υψηλότερα καθαρά έσοδα από τόκους αντιστάθμισαν εν μέρει τις μικρές κεφαλαιακές απώλειες.

Επιπλέον, οι τράπεζες αύξησαν τις τοποθετήσεις τους σε κρατικά ομόλογα της ευρωζώνης.

Οι ανησυχίες για τα «κόκκινα» δάνεια ενισχύουν την επιφυλακτικότητα

Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της πιστωτικής πολιτικής εξακολουθεί να διαδραματίζει η ποιότητα των δανειακών χαρτοφυλακίων.

Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι οι δείκτες μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs), καθώς και άλλοι δείκτες πιστωτικής ποιότητας, συνέβαλαν στην αυστηροποίηση των κριτηρίων χορηγήσεων προς επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Η επίδραση αυτή αποδίδεται κυρίως στην αυξημένη αντίληψη των τραπεζών για τους κινδύνους.

Οι τράπεζες αναμένουν ότι οι παράγοντες που συνδέονται με την πιστωτική ποιότητα θα συνεχίσουν να ασκούν πιέσεις στα κριτήρια χορήγησης επιχειρηματικών και καταναλωτικών δανείων και κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2026.

Ακόμη μεγαλύτερη υποχώρηση της ζήτησης αναμένουν οι τράπεζες

Οι προβλέψεις για το τελευταίο τρίμηνο του έτους δεν αφήνουν σημαντικά περιθώρια αισιοδοξίας για την ανάκαμψη της τραπεζικής χρηματοδότησης.

Οι τράπεζες της ευρωζώνης προβλέπουν περαιτέρω υποχώρηση της ζήτησης στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων, ενώ η ζήτηση επιχειρηματικών χρηματοδοτήσεων αναμένεται να παραμείνει ουσιαστικά στάσιμη.

Ειδικότερα, για το τέταρτο τρίμηνο του 2026 προβλέπονται:

Την ίδια περίοδο, οι τράπεζες αναμένουν περαιτέρω αυστηροποίηση των πιστοδοτικών κριτηρίων για επιχειρήσεις και σημαντική ενίσχυση της αυστηρότητας τόσο στα στεγαστικά όσο και στα καταναλωτικά δάνεια.

Η συνολική εικόνα που προκύπτει από την έρευνα της ΕΚΤ είναι αυτή μιας τραπεζικής αγοράς που λειτουργεί με μεγαλύτερη προσοχή απέναντι στους πιστωτικούς κινδύνους, την ώρα που το υψηλότερο κόστος χρήματος περιορίζει τη διάθεση επιχειρήσεων και νοικοκυριών για νέο δανεισμό.

Η σταδιακή ανάπτυξη χρηματοδοτήσεων για υποδομές τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί μια δυνητική εξαίρεση σε αυτή την τάση, αναδεικνύοντας τις τεχνολογικές επενδύσεις σε πιθανό νέο μοχλό ζήτησης τραπεζικών δανείων.

Αλλαγές στα πιστωτικά κριτήρια για δάνεια ή πιστωτικές γραμμές προς επιχειρήσεις και παράγοντες που συμβάλλουν

Αλλαγές στη ζήτηση δανείων ή πιστωτικών γραμμών προς επιχειρήσεις και παράγοντες που συμβάλλουν