Εθνική Τράπεζα: Ανάκαμψη της ελληνικής βιομηχανίας, αλλά μακριά από την ευρωπαϊκή παραγωγικότητα

Ως ένας από τους πλέον ανθεκτικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας αναδεικνύεται η βιομηχανία, έχοντας καταφέρει όχι μόνο να ανακτήσει τις απώλειες της οικονομικής κρίσης, αλλά και να ξεπεράσει τα προ κρίσης επίπεδα παραγωγής και επενδύσεων.

Ωστόσο, παρά τη σημαντική πρόοδο της τελευταίας δεκαετίας, η απόσταση που τη χωρίζει από τους ευρωπαϊκούς ανταγωνιστές σε όρους παραγωγικότητας, επενδυτικής έντασης και τεχνολογικής αναβάθμισης παραμένει μεγάλη.

Αυτή είναι η βασική διαπίστωση της νέας μελέτης «Τάσεις του Επιχειρείν» της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Τράπεζας, η οποία καταγράφει τη θετική πορεία του ελληνικού επιχειρηματικού τομέα, αναδεικνύοντας παράλληλα τις προκλήσεις που θα καθορίσουν την ανταγωνιστικότητά του τα επόμενα χρόνια.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι πωλήσεις του ελληνικού επιχειρηματικού τομέα αυξήθηκαν κατά 1% σε πραγματικούς όρους το πρώτο εξάμηνο του 2026, έναντι ανόδου 2,8% το προηγούμενο εξάμηνο. Παρά την επιβράδυνση, που σημειώθηκε σε περιβάλλον γεωπολιτικής αβεβαιότητας και πληθωριστικών πιέσεων, η Ελλάδα διατήρησε μερίδιο 1,1% στην ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.

Μάλιστα, οι πρώτες ενδείξεις για το τρίτο τρίμηνο του έτους είναι πιο ενθαρρυντικές, καθώς παραπέμπουν σε επιτάχυνση της ανόδου των πωλήσεων σε ρυθμούς 2%-3%.

Σε κλαδικό επίπεδο, την ισχυρότερη δυναμική εμφανίζουν οι κατασκευές, με αύξηση 10%, και ο κλάδος τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ICT), με άνοδο 8%, εξέλιξη που συνδέεται με την επενδυτική δραστηριότητα και την ψηφιακή αναβάθμιση της οικονομίας μέσω και των ευρωπαϊκών πόρων.

Η βιομηχανία ξεπέρασε τα επίπεδα του 2008

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η Εθνική Τράπεζα στη μακροχρόνια πορεία της ελληνικής βιομηχανίας, η οποία διαφοροποιείται αισθητά από την εικόνα του υπόλοιπου επιχειρηματικού τομέα.

Ειδικότερα, η βιομηχανία αποτελεί τον μοναδικό ευρύ κλάδο της ελληνικής οικονομίας που εμφανίζει σήμερα παραγωγή και επενδύσεις υψηλότερες κατά περίπου 10%-15% σε σχέση με το 2008.

Παράλληλα, έχει ανακτήσει το προ κρίσης μερίδιό της στην ευρωπαϊκή βιομηχανία, το οποίο διαμορφώνεται κοντά στο 1%, σε όρους πραγματικής προστιθέμενης αξίας. Αντίθετα, το αντίστοιχο μερίδιο του υπόλοιπου ελληνικού επιχειρηματικού τομέα εξακολουθεί να υπολείπεται κατά περίπου 40% των επιπέδων του 2008.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έχει διαδραματίσει η εξωστρέφεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εξαγωγές κάλυψαν τα τρία τέταρτα της αύξησης των βιομηχανικών πωλήσεων κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, ενώ την τελευταία δεκαετία η συμβολή τους προσέγγισε το 50%.

Στο 10% η απόδοση ενεργητικού – Άνοδος 25% στην παραγωγικότητα

Η βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης της ελληνικής βιομηχανίας αποτυπώνεται και στις οικονομικές επιδόσεις των επιχειρήσεων του κλάδου.

Η λειτουργική απόδοση ενεργητικού (ROA) έχει πλέον συγκλίνει στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, διαμορφούμενη κοντά στο 10%, καλύπτοντας διαφορά 3,5 ποσοστιαίων μονάδων που καταγραφόταν την προηγούμενη δεκαετία.

Σημαντική συμβολή σε αυτή την εξέλιξη είχε η ενίσχυση της παραγωγικότητας της εργασίας, η οποία αυξήθηκε κατά περίπου 25% την τελευταία δεκαετία. Πρόκειται για επίδοση που έρχεται σε αντίθεση με την υποχώρηση κατά 3% της παραγωγικότητας στον υπόλοιπο ελληνικό επιχειρηματικό τομέα.

Ωστόσο, η σύγκλιση στην απόδοση των κεφαλαίων δεν συνεπάγεται και αντίστοιχη σύγκλιση στην παραγωγικότητα.

Παρά την πρόοδο, η παραγωγικότητα της ελληνικής βιομηχανίας εξακολουθεί να υπολείπεται κατά 45% του ευρωπαϊκού επιπέδου, έναντι υστέρησης 51% την προηγούμενη δεκαετία.

Η μελέτη επισημαίνει ότι μέρος αυτής της απόκλισης οφείλεται στη μεγάλη συμμετοχή μικρών επιχειρήσεων και στη σχετικά περιορισμένη παρουσία κλάδων υψηλής παραγωγικότητας. Ωστόσο, σχεδόν το μισό χάσμα παραμένει ακόμη και όταν λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές στη διάρθρωση της παραγωγής και στο μέγεθος των επιχειρήσεων.

Επενδυτικό κενό πέντε ποσοστιαίων μονάδων

Το μεγάλο ζητούμενο για την ελληνική βιομηχανία είναι πλέον η μετατροπή της βελτιωμένης κερδοφορίας σε περισσότερες και ποιοτικότερες επενδύσεις.

Σύμφωνα με την Εθνική Τράπεζα, παρά την ανάκαμψη των τελευταίων ετών, η επενδυτική ένταση του κλάδου εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Συγκεκριμένα, οι βιομηχανικές επενδύσεις στην Ελλάδα αντιστοιχούν στο 18% της προστιθέμενης αξίας του κλάδου, έναντι 23% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η κάλυψη αυτής της διαφοράς δεν αποτελεί μόνο ζήτημα αύξησης των επενδυτικών δαπανών, αλλά και αποτελεσματικότερης κατανομής τους.

Η μελέτη εντοπίζει σημαντικά περιθώρια βελτίωσης σε πεδία όπου η ελληνική βιομηχανία εμφανίζει υστέρηση της τάξης του 40%-60% έναντι της Ευρώπης, όπως η αυτοματοποίηση της παραγωγής, η αξιοποίηση επιχειρησιακών δεδομένων, η εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού και η ψηφιοποίηση των εσωτερικών διαδικασιών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις το 10% των ελληνικών βιομηχανικών επιχειρήσεων χρησιμοποιεί ρομπότ στην παραγωγή, έναντι 16% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση στην κατάρτιση των εργαζομένων, καθώς το σχετικό ποσοστό στην Ελλάδα ανέρχεται σε 19%, έναντι 46% στην ΕΕ.

Πρόσθετες αδυναμίες καταγράφονται στην ενοποίηση πληροφοριακών συστημάτων, όπως τα ERP και CRM, καθώς και στην ψηφιοποίηση των συναλλαγών με πελάτες και προμηθευτές.

Τεχνητή νοημοσύνη: Ευκαιρία ανάπτυξης ή κίνδυνος νέας απόκλισης

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η μελέτη στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά την παραγωγικότητα και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Οι εκτιμήσεις που παρατίθενται δείχνουν ότι η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να ενισχύσει την ετήσια αύξηση της παραγωγικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά 0,6 έως 0,9 ποσοστιαίες μονάδες την επόμενη δεκαετία.

Για την Ελλάδα, ωστόσο, η πρόκληση είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν δυνατότητες επιτάχυνσης της παραγωγικής αναβάθμισης. Από την άλλη, η καθυστερημένη υιοθέτησή τους ενδέχεται να διευρύνει τις υφιστάμενες αποκλίσεις.

Ήδη, μόλις το 8% των ελληνικών βιομηχανικών επιχειρήσεων αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη, έναντι 17% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη ταχύτερου τεχνολογικού μετασχηματισμού.