«Κόκκινα» δάνεια: Οι υπέρογκοι τόκοι, το «κούρεμα» οφειλών και οι νέοι κανόνες για τους πλειστηριασμούς

Σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση των «κόκκινων» δανείων, με στόχο να περιοριστούν οι υπέρογκες απαιτήσεις από τόκους, να επιταχυνθούν οι ρυθμίσεις και να ενισχυθεί η προστασία των οφειλετών έναντι των πλειστηριασμών, προωθεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Το σχέδιο νόμου, που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 22 Οκτωβρίου, προβλέπει ανώτατα όρια στις απαιτήσεις των πιστωτών, υποχρεωτικό επανυπολογισμό παλαιών χρεών και συγκεκριμένες προθεσμίες για τις διαπραγματεύσεις με τράπεζες, funds και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers).

Οι παρεμβάσεις αφορούν χιλιάδες νοικοκυριά, αγρότες και επιχειρήσεις με δάνεια που παραμένουν σε καθυστέρηση ακόμη και για δεκαετίες, έχοντας επιβαρυνθεί με συσσωρευμένους τόκους υπερημερίας, κεφαλαιοποιήσεις και πρόσθετες χρεώσεις.

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνη Αλαμπάση, στόχος του υπουργείου είναι «λιγότερη αβεβαιότητα για τον οφειλέτη, περισσότερη ευθύνη για τον πιστωτή και ένα σύστημα ρύθμισης του ιδιωτικού χρέους που λειτουργεί με κανόνες και παράγει πραγματικές λύσεις».

Πλαφόν στις απαιτήσεις –  Πώς υπολογίζεται το «κούρεμα» των δανείων

Για να γίνει κατανοητή η νέα ρύθμιση, αρκεί το παράδειγμα ενός δανείου με αρχικό κεφάλαιο 100.000 ευρώ. Εάν, εξαιτίας τόκων υπερημερίας, κεφαλαιοποιήσεων και πρόσθετων χρεώσεων, η συνολική απαίτηση έχει φτάσει τις 500.000 ευρώ, το ανώτατο ποσό που μπορεί να διεκδικήσει ο πιστωτής περιορίζεται στις 300.000 ευρώ, δηλαδή στο τριπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου. Η διαφορά των 200.000 ευρώ παύει να είναι απαιτητή.

Για παλαιό αγροτικό δάνειο με το ίδιο αρχικό κεφάλαιο των 100.000 ευρώ, το ανώτατο όριο είναι χαμηλότερο, καθώς δεν μπορεί να ξεπερνά τις 200.000 ευρώ, δηλαδή το διπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου. Επομένως, εάν η συνολική απαίτηση έχει φτάσει τις 500.000 ευρώ, το ποσό που υπερβαίνει το όριο και δεν μπορεί πλέον να απαιτηθεί ανέρχεται στις 300.000 ευρώ.

Ο επανυπολογισμός θα γίνεται υποχρεωτικά από τις τράπεζες, τα funds και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, χωρίς να απαιτείται αίτηση του δανειολήπτη. Κατά τη διαδικασία θα λαμβάνονται υπόψη οι καταβολές που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, χωρίς ωστόσο να προβλέπεται επιστροφή χρημάτων που έχουν καταβληθεί.

Προστασία από πλειστηριασμούς και πρόστιμα έως 500.000 ευρώ

Οι νέες διατάξεις επηρεάζουν άμεσα και τις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης. Κατασχέσεις και πλειστηριασμοί θα μπορούν να συνεχίζονται μόνο με βάση το αναπροσαρμοσμένο ύψος της απαίτησης, ενώ οι πιστωτές θα υποχρεούνται να γνωστοποιούν το νέο ποσό στις εκκρεμείς διαδικασίες.

Παράλληλα, τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό, ο πιστωτής θα πρέπει να έχει καταθέσει κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη πρόταση ρύθμισης, ώστε να δίνεται ουσιαστική δυνατότητα διευθέτησης της οφειλής πριν από την εκποίηση της περιουσίας.

Ιδιαίτερη προστασία προβλέπεται για τους συνεπείς δανειολήπτες που εξυπηρετούν ενεργή ρύθμιση. Όσο τηρούν τους όρους της συμφωνίας, απαγορεύονται η καταγγελία της σύμβασης, τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης και οι πλειστηριασμοί από τον διαχειριστή της απαίτησης.

Σε περίπτωση παραβίασης, οι σχετικές πράξεις θα είναι άκυρες, ενώ στον οφειλέτη θα πιστώνεται ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις, με αντίστοιχη παράταση της ρύθμισης. Τα διοικητικά πρόστιμα θα μπορούν να φτάνουν έως τις 500.000 ευρώ ανά δανειολήπτη.

Ρυθμίσεις εντός εξαμήνου και πλαφόν 15% στην προκαταβολή

Το νομοσχέδιο εισάγει δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα και για τις διμερείς διαπραγματεύσεις. Ο πιστωτής θα πρέπει να απαντά σε πλήρες αίτημα ρύθμισης μέσα σε τρεις μήνες, υποβάλλοντας τεκμηριωμένη πρόταση ή αιτιολογημένη απόρριψη. Ο δανειολήπτης θα έχει έναν μήνα για να τοποθετηθεί, ενώ η διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται το αργότερο σε έξι μήνες.

Εάν ο πιστωτής υπερβεί την τρίμηνη προθεσμία, θα καταγράφεται αυτοδικαίως παράβαση, θα ενημερώνεται η Τράπεζα της Ελλάδος και θα αναστέλλονται ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίηση τόκων μέχρι να δοθεί απάντηση.

Σημαντική αλλαγή αποτελεί και ο περιορισμός της προκαταβολής για απευθείας διμερή ρύθμιση στο 15% της οφειλής, έναντι πρακτικών που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, έφταναν ακόμη και στο 50%. Προβλέπεται δυνατότητα χαμηλότερου ποσοστού για οφειλέτες που αντιμετωπίζουν τεκμηριωμένη οικονομική δυσχέρεια, σοβαρά προβλήματα υγείας ή εμπίπτουν σε ειδικά κοινωνικά κριτήρια.

Οι προτάσεις των servicers θα πρέπει να βασίζονται στα πραγματικά εισοδηματικά και περιουσιακά δεδομένα των δανειοληπτών και, όπου είναι εφικτό, να περιλαμβάνουν δύο εναλλακτικές λύσεις.

Πλήρης ενημέρωση του οφειλέτη σε 45 ημέρες

Το νέο πλαίσιο ενισχύει και το δικαίωμα πρόσβασης στα στοιχεία της οφειλής. Κάθε δανειολήπτης θα μπορεί να ζητά δωρεάν αναλυτική κατάσταση, με τις δανειακές συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό πληρωμών, τον υπολογισμό των επιτοκίων και την κατανομή κεφαλαίου, τόκων, προμηθειών και λοιπών χρεώσεων.

Οι πιστωτές θα υποχρεούνται να παρέχουν τα στοιχεία εντός 45 ημερών. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, θα αναστέλλεται ο εκτοκισμός μέχρι την πλήρη ικανοποίηση του αιτήματος.

Παράλληλα, οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν ετησίως οικονομικά στοιχεία, πληροφορίες για τα χαρτοφυλάκιά τους, αποτελέσματα διαχείρισης και στοιχεία για την αντιμετώπιση παραπόνων. Θα υποβάλλουν επίσης στρατηγικά σχέδια με προβλέψεις ανακτήσεων και δείκτες απόδοσης.

Οι νέες υποχρεώσεις προγραμματίζεται να εφαρμοστούν στις αρχές του 2027, μετά την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας. Η τελική μορφή τους θα καθοριστεί μετά τη δημόσια διαβούλευση και την επεξεργασία του σχεδίου νόμου στη Βουλή.

Το ζητούμενο είναι οι παρεμβάσεις να οδηγήσουν σε ουσιαστική μείωση διογκωμένων απαιτήσεων, περισσότερες βιώσιμες ρυθμίσεις και περιορισμό των πλειστηριασμών, όπου υπάρχει πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής. Η αποτελεσματικότητά τους θα κριθεί από την εφαρμογή των νέων κανόνων και την ανταπόκριση των πιστωτών στις υποχρεώσεις που θα αναλάβουν.