Στο ΣτΕ το σχέδιο για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου

Ενα σημαντικό βήμα για τη δημιουργία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες πραγματοποιήθηκε με την κατάθεση του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος στο Συμβούλιο της Επικρατείας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου.

Το σχέδιο, το οποίο θα εξεταστεί από το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο πριν από την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος, προβλέπει ένα εκτεταμένο καθεστώς προστασίας για έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες θαλάσσιας και νησιωτικής βιοποικιλότητας της Μεσογείου.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη δέσμευση που είχε αναλάβει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά τη διεθνή διάσκεψη «Our Ocean», τον Απρίλιο του 2024 στην Αθήνα, για τη δημιουργία δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων, στις Νότιες Κυκλάδες και στο Ιόνιο.

Ποιες περιοχές περιλαμβάνει το νέο Θαλάσσιο Πάρκο

Το υπό σχεδιασμό Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο καλύπτει περισσότερα από 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας έκτασης και πάνω από 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα χερσαίων περιοχών.

Στα όριά του περιλαμβάνονται 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων, καθώς και προστατευόμενες χερσαίες περιοχές των νησιών Μήλος, Κίμωλος, Φολέγανδρος, Σίκινος, Σαντορίνη, Ανάφη, Αμοργός, Ηρακλειά, Σχοινούσα, Κουφονήσι, Κίναρος και Λέβιθα.

Συνολικά, το Πάρκο περιλαμβάνει 18 θαλάσσιες και χερσαίες περιοχές που είναι ήδη ενταγμένες στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000. Παράλληλα, με την ίδρυσή του προβλέπεται να τεθούν υπό καθεστώς προστασίας επιπλέον 8.407,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας έκτασης, πέραν των περιοχών που προστατεύονται ήδη μέσω του δικτύου.

Απαγόρευση μηχανότρατας και νέοι περιορισμοί στην αλιεία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προβλέψεις για την αλιευτική δραστηριότητα, καθώς το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος καθορίζει 196 ζώνες προστασίας, με συγκεκριμένες επιτρεπόμενες χρήσεις και διαχειριστικά μέτρα.

Μεταξύ των σημαντικότερων ρυθμίσεων περιλαμβάνεται η πλήρης απαγόρευση χρήσης συρόμενων αλιευτικών εργαλείων που έρχονται σε επαφή με τον θαλάσσιο πυθμένα, όπως οι μηχανότρατες. Για τους επαγγελματίες αλιείς που θα επηρεαστούν από το μέτρο προβλέπεται η καταβολή αποζημιώσεων.

Επιπλέον, θεσπίζεται απαγόρευση αλιείας από τις 15 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου, σε απόσταση έως μισού ναυτικού μιλίου από τις ακτές. Η συγκεκριμένη ρύθμιση θα μπορεί να επαναξιολογηθεί στο πλαίσιο του Σχεδίου Διαχείρισης του Πάρκου.

Στον σχεδιασμό ενσωματώνονται και οι ρυθμίσεις του «Αμοργοράματος», της πρωτοβουλίας που συνδέεται με την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τη βιώσιμη αλιεία στην Αμοργό, ενώ αντίστοιχα μέτρα προβλέπεται να εφαρμοστούν και στην περιοχή του Ακρωτηρίου Σαντορίνης.

Παράλληλα, προβλέπεται σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβόλησης σε περιοχές όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας και άλλοι ευαίσθητοι θαλάσσιοι οικότοποι, με στόχο την αποτροπή καταστροφών στον βυθό.

Καταφύγιο για τη μεσογειακή φώκια και σπάνια θαλασσοπούλια

Η οικολογική σημασία των Νοτίων Κυκλάδων αποτυπώνεται στα στοιχεία για τη βιοποικιλότητα της περιοχής.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στην περιοχή του Πάρκου καταγράφεται το 37,5% του εθνικού πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 19% του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους.

Τα λιβάδια Ποσειδωνίας, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι και τα οικοσυστήματα βαθέων υδάτων αποτελούν σημαντικούς οικοτόπους για θαλάσσια θηλαστικά, κητώδη, ψάρια και ασπόνδυλα.

Εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος της περιοχής για την ορνιθοπανίδα. Στα νησιά και τις νησίδες που περιλαμβάνονται στο Πάρκο βρίσκονται βιότοποι αναπαραγωγής που αντιστοιχούν στο 36% του εθνικού πληθυσμού του Αιγαιόγλαρου, στο 17,7% του Μαυροπετρίτη, στο 13% του Θαλασσοκόρακα, στο 12,5% του Μύχου και στο 11% του Αρτέμη.

Προστασία του περιβάλλοντος με διατήρηση των παραδοσιακών δραστηριοτήτων

Το σχέδιο προβλέπει επίσης τη διατήρηση και, όπου είναι εφικτό, την ενίσχυση παραδοσιακών δραστηριοτήτων που συνδέονται διαχρονικά με τη ζωή των νησιωτικών κοινωνιών.

Η μικρή παράκτια αλιεία, η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία περιλαμβάνονται στις δραστηριότητες που επιδιώκεται να παραμείνουν ενεργές, με παράλληλη προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Αντίστοιχη μέριμνα προβλέπεται για στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς των Κυκλάδων, όπως οι ξερολιθιές, οι αναβαθμίδες και οι παραδοσιακές στέρνες.

Στο σχέδιο διευκρινίζεται ακόμη ότι επιτρέπονται χωρίς περιορισμούς οι ενέργειες, τα έργα και οι υποδομές που εξυπηρετούν αποκλειστικά σκοπούς εθνικής άμυνας.

Στόχος η προστασία άνω του 35% των ελληνικών θαλασσών

Η δημιουργία του Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου, σε συνδυασμό με το αντίστοιχο Πάρκο του Ιονίου που σχεδιάζεται να ακολουθήσει, αναμένεται, σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, να οδηγήσει την Ελλάδα σε υπέρβαση του ευρωπαϊκού στόχου για προστασία του 30% των θαλάσσιων περιοχών έως το 2030.

Όπως ανέφερε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, με τις δύο αυτές πρωτοβουλίες το ποσοστό προστασίας των ελληνικών θαλασσών εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 35%, πριν από την καταληκτική ημερομηνία του 2030.

Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η χώρα προχωρά στην προστασία της θαλάσσιας ζωής σε περιοχές εθνικής κυριαρχίας, επιδιώκοντας παράλληλα τη στήριξη των τοπικών κοινωνιών και τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών.