HELLAS – SPACE 2.0: Διαγωνισμός 69 εκατ. ευρώ για τρεις ελληνικούς δορυφόρους υψηλής ανάλυσης

Στην προκήρυξη του πρώτου διαγωνισμού του Εθνικού Διαστημικού Προγράμματος «HELLAS – SPACE 2.0», προϋπολογισμού 69 εκατ. ευρώ, προχωρά το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο επενδύσεων στις διαστημικές υποδομές της χώρας.

Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται η δημιουργία ενός εθνικού αστερισμού τριών οπτικών δορυφόρων Παρατήρησης της Γης, πολύ υψηλής χωρικής ανάλυσης, οι οποίοι θα επιτρέπουν στην Ελλάδα να αποκτά δικά της δορυφορικά δεδομένα, περιορίζοντας την εξάρτηση από τρίτους παρόχους.

Τη διαγωνιστική διαδικασία διενεργεί ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA), σε συνεργασία με το υπουργείο και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ).

Πρόκειται για την πρώτη από τις τέσσερις διαγωνιστικές διαδικασίες που σχεδιάζονται στο πλαίσιο του νέου προγράμματος, συνολικού προϋπολογισμού 350 εκατ. ευρώ, το οποίο αποτελεί συνέχεια και επέκταση του πρώτου Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων.

Δορυφορικές εικόνες με ανάλυση έως 30 εκατοστά

Με την ανάπτυξη του νέου αστερισμού, η χώρα θα αποκτήσει τη δυνατότητα συλλογής δορυφορικών εικόνων με χωρική ανάλυση έως 30 εκατοστών, εξασφαλίζοντας υψηλή συχνότητα παρατήρησης της ελληνικής επικράτειας και της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου.

Η νέα υποδομή φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα σημαντικό επιχειρησιακό εργαλείο για τη Δημόσια Διοίκηση, παρέχοντας στις αρμόδιες υπηρεσίες επικαιροποιημένα δεδομένα για την επιτήρηση της επικράτειας, την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και την προστασία του περιβάλλοντος.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αξιοποίηση των δορυφορικών εικόνων από τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας. Σε περιπτώσεις πυρκαγιών, πλημμυρών και σεισμών, οι νέοι δορυφόροι θα μπορούν να υποστηρίζουν την ταχεία χαρτογράφηση των πληγεισών περιοχών, την αποτύπωση ζημιών σε υποδομές και την εκτίμηση της έκτασης των καταστροφών.

Με τον τρόπο αυτό, οι αρμόδιοι φορείς θα διαθέτουν πρόσθετα εργαλεία για την αξιολόγηση της κατάστασης και τον σχεδιασμό των απαιτούμενων παρεμβάσεων.

Στο μικροσκόπιο αυθαίρετα, παράνομες χωματερές και αλλαγές στη χρήση γης

Σημαντικές εφαρμογές προβλέπονται και στον τομέα των περιβαλλοντικών ελέγχων, καθώς η συστηματική παρατήρηση της επιφάνειας της Γης θα επιτρέπει την καταγραφή μεταβολών που πραγματοποιούνται σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.

Μέσω της σύγκρισης διαδοχικών δορυφορικών εικόνων, θα είναι δυνατός ο εντοπισμός νέων κατασκευών, αλλαγών στη χρήση γης και αποθέσεων υλικών.

Τα στοιχεία αυτά θα μπορούν να αξιοποιούνται από τις αρμόδιες ελεγκτικές υπηρεσίες για τη διερεύνηση πιθανών αυθαίρετων επεμβάσεων σε δασικές, παράκτιες και προστατευόμενες περιοχές, καθώς και για τον εντοπισμό παράνομων χωματερών.

Η δυνατότητα συστηματικής παρακολούθησης μεγάλων γεωγραφικών εκτάσεων αναμένεται να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η επιτόπια επιτήρηση παρουσιάζει δυσκολίες.

Ενίσχυση του Λιμενικού με δεδομένα από το διάστημα

Ξεχωριστή θέση στον σχεδιασμό του νέου προγράμματος κατέχει η θαλάσσια επιτήρηση, με έμφαση στον εντοπισμό πλοίων που δεν εκπέμπουν σήμα μέσω του Συστήματος Αυτόματης Αναγνώρισης (AIS).

Ο συνδυασμός οπτικών δορυφορικών εικόνων με άλλες δορυφορικές πληροφορίες και δεδομένα ναυσιπλοΐας θα επιτρέπει την καλύτερη παρακολούθηση της θαλάσσιας δραστηριότητας και τη διερεύνηση ύποπτων κινήσεων.

Οι δυνατότητες αυτές αναμένεται να ενισχύσουν το έργο του Λιμενικού Σώματος, τόσο στον εντοπισμό πιθανών παράνομων δραστηριοτήτων όσο και στην καταπολέμηση της παράνομης αλιείας και στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Από την κατασκευή μέχρι την εκτόξευση και τον έλεγχο των δορυφόρων

Ο διαγωνισμός των 69 εκατ. ευρώ δεν περιορίζεται στην προμήθεια των τριών δορυφόρων, αλλά καλύπτει το σύνολο των διαδικασιών που απαιτούνται για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εθνικής διαστημικής υποδομής.

Στο αντικείμενο του έργου περιλαμβάνονται ο σχεδιασμός, η κατασκευή, η ολοκλήρωση και οι δοκιμές των δορυφόρων, καθώς και η εκτόξευση και η παραλαβή τους σε τροχιά.

Παράλληλα, προβλέπεται η ανάπτυξη του επίγειου τμήματος ελέγχου και επεξεργασίας δεδομένων, το οποίο θα υποστηρίζει τη λειτουργία του αστερισμού και θα επιτρέπει τη συλλογή, την επεξεργασία και τη διάθεση των δορυφορικών εικόνων στους αρμόδιους δημόσιους φορείς.

Στόχος είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος, που θα συνδέει τις δυνατότητες παρατήρησης από το διάστημα με συγκεκριμένες επιχειρησιακές ανάγκες των κρατικών υπηρεσιών.

Τρεις ακόμη διαγωνισμοί έως το τέλος του 2026

Ο διαγωνισμός για τους τρεις οπτικούς δορυφόρους αποτελεί το πρώτο βήμα του «HELLAS – SPACE 2.0», καθώς ο προγραμματισμός του υπουργείου περιλαμβάνει τρεις επιπλέον προκηρύξεις έως το τέλος του 2026.

Εντός του Νοεμβρίου αναμένεται να προκηρυχθεί ο δεύτερος διαγωνισμός, ο οποίος θα αφορά την ανάπτυξη θερμικών δορυφόρων ελληνικής ιδιοκτησίας. Οι δορυφόροι αυτοί θα ενισχύσουν τις δυνατότητες περιβαλλοντικής παρακολούθησης, προσφέροντας μεταξύ άλλων τη δυνατότητα εντοπισμού εστιών πυρκαγιάς ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Έως το τέλος του έτους προγραμματίζονται δύο ακόμη διαγωνιστικές διαδικασίες.

Η πρώτη θα αφορά μικροδορυφόρους εντοπισμού ραδιοσημάτων, οι οποίοι θα μπορούν να συμβάλλουν στον εντοπισμό σκαφών που δεν εκπέμπουν σήμα αναγνώρισης, ενισχύοντας τις δυνατότητες θαλάσσιας επιτήρησης.

Η δεύτερη θα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη συστημάτων επίγνωσης της κατάστασης στο διάστημα, με στόχο την παρακολούθηση και την αξιολόγηση κινδύνων που ενδέχεται να επηρεάσουν την ασφαλή λειτουργία των διαστημικών υποδομών.

Με τις τέσσερις αυτές παρεμβάσεις, το νέο Εθνικό Διαστημικό Πρόγραμμα επιδιώκει να διευρύνει τις εγχώριες δυνατότητες σε κρίσιμους τομείς της διαστημικής τεχνολογίας, από την οπτική και θερμική παρατήρηση της Γης έως την ανίχνευση ραδιοσημάτων και την ασφάλεια των δορυφορικών συστημάτων.

Στις 23 Δεκεμβρίου η προθεσμία για τις προσφορές

Σύμφωνα με την προκήρυξη, η καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών για τον πρώτο διαγωνισμό είναι η 23η Δεκεμβρίου 2026, στις 13:00.

Η συγκεκριμένη διαδικασία σηματοδοτεί την έναρξη της υλοποίησης του «HELLAS – SPACE 2.0», με βασική επιδίωξη η Ελλάδα να ενισχύσει τη δυνατότητά της να αποκτά και να αξιοποιεί αυτόνομα δορυφορικά δεδομένα για την εξυπηρέτηση δημόσιων αναγκών.

Πέρα από την τεχνολογική του διάσταση, το πρόγραμμα έχει και στρατηγική σημασία, καθώς επιχειρεί να διαμορφώσει μια πιο ολοκληρωμένη εθνική υποδομή διαστημικών εφαρμογών, με άμεση χρησιμότητα για την πολιτική προστασία, την περιβαλλοντική διαχείριση, τη θαλάσσια επιτήρηση και την ασφάλεια κρίσιμων υποδομών.