Η ΕΕ πάει στα δικαστήρια IBM, Atos και Leonardo για το προβληματικό σύστημα ελέγχου συνόρων

Σε δικαστική αντιπαράθεση με τρεις μεγάλους τεχνολογικούς και βιομηχανικούς ομίλους βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, με επίκεντρο τις πολύχρονες καθυστερήσεις στην ανάπτυξη του νέου συστήματος ελέγχου των εξωτερικών συνόρων της.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, η ΕΕ έχει κινηθεί νομικά κατά της αμερικανικής IBM, του γαλλικού ομίλου πληροφορικής Atos και της ιταλικής αμυντικής και τεχνολογικής εταιρείας Leonardo, κατηγορώντας την κοινοπραξία για επανειλημμένες καθυστερήσεις στην υλοποίηση ενός από τα σημαντικότερα ψηφιακά έργα της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη διαχείριση των συνόρων.

Η αγωγή κατατέθηκε στην Εσθονία από την eu-LISA, τον ευρωπαϊκό οργανισμό που είναι αρμόδιος για τη λειτουργική διαχείριση μεγάλων πληροφοριακών συστημάτων στον χώρο της ελευθερίας, της ασφάλειας και της δικαιοσύνης.

Όπως αναφέρουν οι Financial Times, επικαλούμενοι εσωτερική αλληλογραφία και έγγραφα, η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο πλευρών έχει τις ρίζες της σε διαδοχικές παραβιάσεις χρονοδιαγραμμάτων, αμφισβητούμενες οικονομικές κυρώσεις και διαφωνίες σχετικά με τις ευθύνες για την καθυστέρηση του έργου.

Ένα κρίσιμο σύστημα για τα ευρωπαϊκά σύνορα

Στο επίκεντρο της δικαστικής διαμάχης βρίσκεται το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (Entry/Exit System – EES), το οποίο αποτελεί βασικό πυλώνα της προσπάθειας της ΕΕ να εκσυγχρονίσει τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν.

Το σύστημα καταγράφει ηλεκτρονικά την είσοδο και την έξοδο υπηκόων τρίτων χωρών που ταξιδεύουν για βραχεία παραμονή, αντικαθιστώντας τη συμβατική σφράγιση των διαβατηρίων με ψηφιακή καταχώριση στοιχείων.

Η λειτουργία του καλύπτει τις 29 χώρες της ζώνης Σένγκεν και περιλαμβάνει τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων, όπως δακτυλικά αποτυπώματα και φωτογραφίες προσώπου.

Στόχος είναι ο αποτελεσματικότερος εντοπισμός ταξιδιωτών που υπερβαίνουν το επιτρεπόμενο χρονικό διάστημα παραμονής, η αντιμετώπιση της απάτης ταυτότητας και η ενίσχυση της ασφάλειας των ευρωπαϊκών συνόρων.

Ωστόσο, η υλοποίηση του φιλόδοξου εγχειρήματος αποδείχθηκε ιδιαίτερα περίπλοκη, με τεχνικές δυσκολίες και διαδοχικές αναβολές να μεταθέτουν σημαντικά την έναρξη της πλήρους λειτουργίας του.

Από το 2022 στο 2026 – Οι καθυστερήσεις και τα τεχνικά προβλήματα

Η πλήρης εφαρμογή του EES είχε αρχικά προγραμματιστεί για το 2022, ωστόσο πραγματοποιήθηκε τελικά το 2026, έπειτα από αλλεπάλληλες αναβολές.

Η εισαγωγή του συστήματος συνοδεύτηκε από τεχνικές δυσλειτουργίες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα προβλήματα σε σαρωτές δακτυλικών αποτυπωμάτων, τα οποία συνέβαλαν στη δημιουργία μεγάλων ουρών αναμονής σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια.

Τα προβλήματα αυτά ανέδειξαν τις δυσκολίες εφαρμογής ενός ενιαίου ψηφιακού μηχανισμού ελέγχου σε διαφορετικά κράτη, αεροδρόμια και συνοριακά σημεία, όπου απαιτείται η συνεργασία πολλών εθνικών και ευρωπαϊκών υποδομών.

Παρά τα προβλήματα που εμφανίστηκαν κατά την εισαγωγή του, η eu-LISA υπογραμμίζει ότι η δικαστική υπόθεση αφορά την περίοδο ανάπτυξης και παράδοσης του έργου και όχι τη σημερινή λειτουργία του.

Η σύμβαση του 2019 και η αύξηση του κόστους

Η υπόθεση ξεκινά από το 2019, όταν η eu-LISA ανέθεσε σε κοινοπραξία στην οποία συμμετείχαν οι IBM Belgium, Atos Belgium και Leonardo τη βασική σύμβαση για την ανάπτυξη και συντήρηση του κεντρικού συστήματος EES.

Η συμφωνία είχε εξαετή διάρκεια και αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα έργα ψηφιακής υποδομής για τη διαχείριση των ευρωπαϊκών συνόρων.

Σύμφωνα με τους Financial Times, η αξία της σύμβασης αυξήθηκε από τα 142 εκατ. ευρώ στα 212 εκατ. ευρώ, γεγονός που αποτυπώνει τη σημαντική οικονομική επιβάρυνση που συνόδευσε την πορεία υλοποίησης του έργου.

Παράλληλα, οι καθυστερήσεις προκάλεσαν εντάσεις μεταξύ του ευρωπαϊκού οργανισμού και των αναδόχων, με την eu-LISA να επιβάλλει οικονομικές κυρώσεις και τις εταιρείες να αμφισβητούν τόσο τη βάση όσο και τον υπολογισμό τους.

Οι εταιρείες επικαλέστηκαν την πανδημία

Η ένταση είχε εκδηλωθεί ήδη από τον Οκτώβριο του 2021, όταν οι Atos Belgium και IBM Belgium απέστειλαν επιστολή στην eu-LISA αμφισβητώντας πρόστιμο που είχε επιβληθεί για τις καθυστερήσεις.

Σύμφωνα με την αλληλογραφία που επικαλούνται οι Financial Times, οι δύο εταιρείες αμφισβήτησαν τόσο την αρχή επιβολής της κύρωσης όσο και τον τρόπο υπολογισμού της.

Υποστήριξαν, μάλιστα, ότι οι καθυστερήσεις δεν μπορούσαν να αποδοθούν αποκλειστικά στην κοινοπραξία, καθώς είχαν μεσολαβήσει εξωτερικοί παράγοντες που επηρέασαν την εξέλιξη του έργου, μεταξύ των οποίων και η πανδημία της COVID-19.

Η αντιπαράθεση συνεχίστηκε τον Φεβρουάριο του 2022, όταν και οι τρεις εταιρείες εξέφρασαν αντιρρήσεις για τα νέα χρονοδιαγράμματα που είχε θέσει ο ευρωπαϊκός οργανισμός.

Η κοινοπραξία θεωρούσε ότι οι αναθεωρημένες προθεσμίες δεν ανταποκρίνονταν στις πραγματικές συνθήκες ανάπτυξης του συστήματος, με αποτέλεσμα να επιδεινωθεί περαιτέρω η σχέση μεταξύ των δύο πλευρών.

Η αγωγή στην Εσθονία και η θέση της eu-LISA

Η δικαστική προσφυγή κατατέθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 στην Εσθονία, όπου εδρεύει η eu-LISA. Το αρμόδιο δικαστήριο της κομητείας Χάρju επιβεβαίωσε την καταχώριση της υπόθεσης, σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα.

Ο ευρωπαϊκός οργανισμός επιχείρησε, πάντως, να διαχωρίσει τη δικαστική διαμάχη από την επιχειρησιακή κατάσταση του συστήματος.

Σε δήλωσή της προς τους Financial Times, η eu-LISA υποστήριξε ότι η νομική διαδικασία «δεν έχει καμία επίπτωση στη λειτουργία του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου», διευκρινίζοντας ότι η διαφορά σχετίζεται αποκλειστικά με τις καθυστερήσεις κατά την ανάπτυξη και παράδοσή του.

Με αυτόν τον τρόπο, ο οργανισμός επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η εκκρεμής δικαστική υπόθεση δεν επηρεάζει τη συνέχιση της λειτουργίας του EES στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης.

Το Reuters σημειώνει ότι δεν κατέστη δυνατό να επαληθεύσει άμεσα και ανεξάρτητα τις πληροφορίες των Financial Times. Παράλληλα, οι IBM, Atos, Leonardo και eu-LISA δεν είχαν ανταποκριθεί άμεσα σε αιτήματα σχολιασμού που υποβλήθηκαν εκτός του κανονικού ωραρίου εργασίας.

Στο μικροσκόπιο η διαχείριση μεγάλων ευρωπαϊκών έργων

Η υπόθεση αναδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην υλοποίηση μεγάλων διασυνοριακών τεχνολογικών έργων, ιδιαίτερα όταν αυτά συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια, τη μετανάστευση και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Η ανάπτυξη του EES απαιτούσε όχι μόνο την κατασκευή ενός κεντρικού πληροφοριακού συστήματος, αλλά και τη διασύνδεσή του με τις εθνικές συνοριακές αρχές, την εγκατάσταση ειδικού εξοπλισμού και την εξασφάλιση της συμβατότητας μεταξύ διαφορετικών τεχνολογικών υποδομών.

Η αύξηση του κόστους και οι πολυετείς καθυστερήσεις εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τον σχεδιασμό, την εποπτεία και την κατανομή των ευθυνών μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών και των ιδιωτικών αναδόχων.

Πέρα από την έκβαση της συγκεκριμένης αγωγής, η αντιπαράθεση με τις IBM, Atos και Leonardo ενδέχεται να αποτελέσει σημαντική δοκιμασία για τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ παρακολουθεί την τήρηση των συμβάσεων και επιβάλλει κυρώσεις σε προμηθευτές στρατηγικών τεχνολογικών υποδομών.

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρυξέλλες επενδύουν ολοένα περισσότερο στην ψηφιοποίηση των συνοριακών ελέγχων, η δικαστική διαμάχη υπενθυμίζει ότι η επιτυχία τέτοιων έργων δεν εξαρτάται μόνο από τις τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά και από την αποτελεσματική διαχείριση, τη λογοδοσία και την τήρηση των συμφωνημένων χρονοδιαγραμμάτων.