Ιστορικό χαμηλό ο άνθρακας στην ηλεκτροπαραγωγή της ΕΕ – Στο 9,2% το μερίδιό του το 2025

Σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα υποχώρησε η συμμετοχή του άνθρακα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτυπώνοντας τη μεγάλη αλλαγή που έχει συντελεστεί στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Eurostat στις 13 Αυγούστου 2026, το 2025 ο λιθάνθρακας (hard coal) και ο λιγνίτης/φαιάνθρακας (brown coal) αντιστοιχούσαν συνολικά μόλις στο 9,2% της ακαθάριστης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, ποσοστό που αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί.

Το 1990, ο άνθρακας αντιπροσώπευε περισσότερο από το ένα τρίτο της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ. Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, η συμμετοχή του έχει περιοριστεί σε λιγότερο από το ένα δέκατο.

Τα αναλυτικά στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2025 ο λιθάνθρακας αντιπροσώπευε το 3,7% της συνολικής ακαθάριστης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, με παραγωγή 105.601 GWh. Ο λιγνίτης και ο φαιάνθρακας αντιστοιχούσαν σε επιπλέον 5,5%, με την παραγωγή να διαμορφώνεται στις 154.186 GWh.

Έτσι, οι δύο βασικές κατηγορίες άνθρακα συγκέντρωσαν από κοινού το 9,2% της ηλεκτροπαραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πτώση κάτω από το όριο του 10% δεν συνέβη, πάντως, για πρώτη φορά το 2025. Ήδη το 2024, σύμφωνα με τη Eurostat, το συνολικό μερίδιο του άνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή είχε υποχωρήσει για πρώτη φορά στην ιστορία σε επίπεδο χαμηλότερο του 10%. Το 2025 η υποχώρηση συνεχίστηκε, οδηγώντας στο νέο ιστορικό χαμηλό του 9,2%.

Από πάνω από 35% το 1990 σε 9,2% το 2025

Το 1990, ο άνθρακας κάλυπτε περισσότερο από το ένα τρίτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μόνο ο λιθάνθρακας είχε μερίδιο 19,8%, ενώ ο λιγνίτης και ο φαιάνθρακας αντιπροσώπευαν άλλο 15,3% της ακαθάριστης ηλεκτροπαραγωγής. Το 2000, το συνολικό μερίδιο του άνθρακα είχε ήδη περιοριστεί στο 30,4%. Η καθοδική τάση συνεχίστηκε τις επόμενες δεκαετίες, αν και καταγράφηκαν ορισμένες πρόσκαιρες ανακάμψεις, κυρίως στις περιόδους 2011-2012 και 2021-2022.

Η δεύτερη περίοδος έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς συμπίπτει με τις έντονες αναταράξεις που γνώρισε η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Παρά τις προσωρινές αυτές αυξήσεις, η μακροπρόθεσμη κατεύθυνση δεν αντιστράφηκε και το 2025 ο άνθρακας κατέληξε στο χαμηλότερο μερίδιό του.

Από πρωταγωνιστής, στην έκτη και έβδομη θέση

Η αλλαγή δεν αφορά μόνο το ποσοστό του άνθρακα, αλλά και τη θέση του σε σχέση με τις υπόλοιπες πηγές ηλεκτροπαραγωγής.

Το 1990, ο λιθάνθρακας και ο λιγνίτης αποτελούσαν αντίστοιχα τη δεύτερη και την τρίτη μεγαλύτερη πηγή ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ.

Το 2025 η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική: ο λιγνίτης είχε υποχωρήσει στην έκτη θέση μεταξύ των πηγών ηλεκτροπαραγωγής και ο λιθάνθρακας στην έβδομη.

Η Eurostat καταγράφει μάλιστα με σαφήνεια τη σταδιακή υποχώρηση των δύο μορφών άνθρακα έναντι άλλων ενεργειακών πηγών. Αμφότερες ξεπεράστηκαν από την πυρηνική ενέργεια το 1994, από το φυσικό αέριο το 2019, από την υδροηλεκτρική και την αιολική ενέργεια το 2023 και, τέλος, από την ηλιακή ενέργεια το 2024.

Η τελευταία αυτή εξέλιξη είναι ενδεικτική της μεταμόρφωσης του ευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος: μια τεχνολογία που πριν από μερικές δεκαετίες είχε περιορισμένο ρόλο, η ηλιακή ενέργεια, βρίσκεται πλέον μπροστά από τον άνθρακα ως προς τη συμβολή της στην παραγωγή ηλεκτρισμού.

Νέα ιστορικά χαμηλά και στην κατανάλωση άνθρακα

Η υποχώρηση δεν περιορίζεται στην ηλεκτροπαραγωγή. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι αντίστοιχη τάση παρατηρείται τόσο στην παραγωγή όσο και στην κατανάλωση άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για το 2025 εκτιμάται ότι η κατανάλωση λιθάνθρακα και λιγνίτη έφθασε σε νέα ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Ειδικότερα, η κατανάλωση λιθάνθρακα περιορίστηκε στα 107 εκατ. τόνους, ενώ η κατανάλωση λιγνίτη και φαιάνθρακα διαμορφώθηκε στα 184 εκατ. τόνους.

Χώρες της ΕΕ εγκαταλείπουν πλήρως τον άνθρακα

Παράλληλα, σε αρκετά κράτη-μέλη η διαδικασία σταδιακής κατάργησης του άνθρακα έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο, είτε με την πλήρη εγκατάλειψή του είτε με την παύση της χρήσης του για την παραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Πορτογαλίας, η οποία το 2021 σταμάτησε να χρησιμοποιεί λιθάνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αντίστοιχα, το 2024 η Σλοβακία σταμάτησε την παραγωγή λιγνίτη, με αποτέλεσμα να απομένουν πλέον οκτώ χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εξακολουθούν να παράγουν λιγνίτη.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Η χώρα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στους παραγωγούς λιγνίτη της ΕΕ, ωστόσο η χρήση του έχει περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν. Σύμφωνα με τα αναλυτικά στοιχεία της Eurostat, το 2024 η Ελλάδα αντιπροσώπευε περίπου το 4% της συνολικής κατανάλωσης λιγνίτη και φαιάνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η σύγκριση με τις μεγαλύτερες λιγνιτικές οικονομίες της Ευρώπης είναι χαρακτηριστική. Το 2024 η Γερμανία συγκέντρωνε το 46% της συνολικής κατανάλωσης λιγνίτη στην ΕΕ, η Πολωνία το 21%, η Τσεχία το 12%, η Βουλγαρία το 8% και η Ρουμανία το 6%, ενώ ακολουθούσε η Ελλάδα με 4%.

Με βάση την εκτίμηση της Eurostat για συνολική κατανάλωση περίπου 198 εκατ. τόνων λιγνίτη στην ΕΕ το 2024, το ελληνικό μερίδιο του 4% αντιστοιχεί, ως τάξη μεγέθους, σε περίπου 8 εκατ. τόνους. Πρόκειται για υπολογισμό βάσει του ποσοστού που δίνει η Eurostat και όχι για αυτοτελή τιμή που αναφέρεται στο σχετικό δημοσίευμα.

Η ελληνική περίπτωση εντάσσεται έτσι στη γενικότερη ευρωπαϊκή τάση δραστικής συρρίκνωσης του άνθρακα. Σε επίπεδο ΕΕ, η κατανάλωση λιγνίτη μειώθηκε κατά 47% μεταξύ 2018 και 2024, φθάνοντας το 2024 σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο.

Η τάση συνεχίστηκε και το 2025. Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η συνολική κατανάλωση λιγνίτη στην ΕΕ υποχώρησε περαιτέρω, στα 184 εκατ. τόνους, καταγράφοντας νέο ιστορικό χαμηλό. Την ίδια χρονιά, ο λιγνίτης αντιπροσώπευε μόλις το 5,5% της συνολικής ακαθάριστης ηλεκτροπαραγωγής της ΕΕ, με παραγωγή 154.186 GWh.