Καλώδιο Ελλάδας, Κύπρου: Το διπλωματικό παρασκήνιο και η γαλλική διακοίνωση στην Τουρκία

Σε μια νέα φάση εισέρχεται το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, γνωστό ως Great Sea Interconnector (GSI), μετά τις καταιγιστικές διπλωματικές εξελίξεις του Σαββατοκύριακου 7 και 8 Νοεμβρίου 2026. Η έκδοση της ελληνικής NAVTEX, η άμεση αντίδραση της Τουρκίας, οι επαφές Παρισιού και Άγκυρας και, κυρίως, οι πληροφορίες περί γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης προς την τουρκική πλευρά επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Το κεντρικό ερώτημα είναι αν ενημερώθηκε η Τουρκία, μέσω της Γαλλίας, προκειμένου να ξεκινήσουν οι έρευνες για το υποθαλάσσιο καλώδιο. Και, εφόσον συνέβη αυτό, επρόκειτο για μια συνηθισμένη διπλωματική γνωστοποίηση ή για μια διαδικασία την οποία η Άγκυρα μπορεί να επιχειρήσει να αξιοποιήσει ως αναγνώριση των αξιώσεών της;

Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, η Γαλλία απέστειλε γραπτή διπλωματική ενημέρωση στην Τουρκία, με τη μορφή ρηματικής διακοίνωσης, σχετικά με την έναρξη των ερευνών του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo». Οι ίδιες πληροφορίες υποστηρίζουν ότι στη διακοίνωση διευκρινίζεται πως η ενημέρωση δεν συνιστά αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας ούτε αίτημα για χορήγηση άδειας. Το περιεχόμενο του εγγράφου δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Η αλληλουχία των εξελίξεων άρχισε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, όταν το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της διαδικασίας αδειοδότησης των εργασιών έρευνας και πόντισης του καλωδίου. Η διαδικασία κινήθηκε έπειτα από αίτημα της γαλλικής εταιρείας Nexans, η οποία δραστηριοποιείται για λογαριασμό της εταιρείας Great Sea Interconnector. Η αρμόδια διυπουργική Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης γνωμοδότησε θετικά και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης υπέγραψε τη σχετική απόφαση. Ακολούθησε η έκδοση της ελληνικής NAVTEX 1411/26 από τον σταθμό Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού.

Η ελληνική αγγελία έχει ισχύ από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027 και αφορά τις προγραμματισμένες εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου στη θαλάσσια διαδρομή της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Παράλληλα, η Κυπριακή Δημοκρατία εξέδωσε τη NAVTEX 345/26, από τον σταθμό της Λάρνακας, για τις έρευνες στο τμήμα της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, με περίοδο ισχύος από τις 19 Νοεμβρίου 2026 έως τις 19 Μαρτίου 2027.

Η τουρκική αντίδραση ήταν άμεση. Η Άγκυρα εξέδωσε την αντί-NAVTEX 1105/26, αμφισβητώντας την αρμοδιότητα των ελληνικών αρχών για μέρος των ερευνών και υποστηρίζοντας ότι δεν έχει χορηγήσει άδεια για εργασίες σε περιοχή την οποία θεωρεί ότι υπάγεται στην τουρκική υφαλοκρηπίδα. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών προχώρησε και σε επίσημη ανακοίνωση στις 6 Νοεμβρίου. Υποστήριξε ότι το γαλλικό πλοίο προτίθεται να πραγματοποιήσει έρευνες χωρίς την απαιτούμενη, κατά την τουρκική θέση, συναίνεση της Άγκυρας, σε θαλάσσια περιοχή της οποίας τα εξωτερικά όρια η Τουρκία έχει γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ από τις 18 Μαρτίου 2020.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά της τουρκικής ανακοίνωσης ότι η διαδικασία εξασφάλισης της απαιτούμενης τουρκικής συγκατάθεσης δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί. Η συγκεκριμένη διατύπωση δημιούργησε την εντύπωση ότι η τουρκική πλευρά ανέμενε κάποια διπλωματική ενέργεια προτού θεωρήσει πως το ζήτημα είχε διευθετηθεί.

Ποιος ενημέρωσε την Άγκυρα και πότε

Το σημαντικότερο στοιχείο που αναδείχθηκε το Σαββατοκύριακο ήταν η αποκάλυψη ότι η γαλλική πλευρά είχε αναλάβει την επικοινωνία με την Τουρκία. Στο έργο συμμετέχουν σημαντικές γαλλικές επιχειρήσεις, με τη Nexans να έχει αναλάβει το υποθαλάσσιο καλώδιο και τον επενδυτικό όμιλο Meridiam να έχει εισέλθει ως πλειοψηφικός μέτοχος στην εταιρεία του έργου με ποσοστό 66%, περιοριζοντας τη συμμετοχή του ΑΔΜΗΕ σε 34%. Η είσοδος της γαλλικής εταιρείας έγινε για να φανεό ότι το έργο είναι ευρωπαϊκό και να καμφθούν οι αντιδράσεις της Τουρκίας. Η παρουσία γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων προσέδωσε στο εγχείρημα αυξημένο διπλωματικό βάρος και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για πιο άμεση εμπλοκή της Γαλλίας στη διαχείριση των τουρκικών αντιδράσεων. Οι επαφές είχαν αρχίσει πριν από την έκδοση της ελληνικής NAVTEX.

Την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, η Γαλλίδα πρέσβειρα στην Τουρκία, Ιζαμπέλ Ντιμόν, συναντήθηκε με τον Τούρκο υφυπουργό Εξωτερικών Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι. Η συνάντηση επιβεβαιώθηκε, χωρίς όμως να δημοσιοποιηθεί η ατζέντα της.

Σύμφωνα με δημοσιογραφικλές πληροφοριες, η γαλλική ρηματική διακοίνωση είχε φτάσει στην τουρκική πλευρά την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, πριν από τις καθησυχαστικές δηλώσεις του Χακάν Φιντάν το Σάββατο. Η διακοίνωση φέρεται να γνωστοποιούσε την επικείμενη δραστηριότητα του πλοίου ερευνών «Abeille Marengo», χωρίς να υποβάλλει αίτημα αδειοδότησης.

Ετσιη η Γαλλία φέρεται να ενημέρωσε την Τουρκία για το πότε και πού θα δραστηριοποιηθεί ένα πλοίο υπό γαλλική σημαία, χωρίς να ζητήσει συναίνεση και χωρίς να αναγνωρίσει δικαιοδοσία της Άγκυρας. Με αυτόν τον τρόπο η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι δεν δημιουργείται ζήτημα παραχώρησης αρμοδιότητας.

Αντίθετα, η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να παρουσιάσει τη διαδικασία ως προηγούμενη αναγκαία συνεννόηση που οδήγησε σε δική της συγκατάθεση.

Το Σάββατο 7 Νοεμβρίου: Το «όλα καλά» του Φιντάν

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η τοποθέτηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση. Ερωτηθείς από τον δημοσιογράφο του ΣΚΑΪ, Μανώλη Κωστίδη για την αντιπαράθεση γύρω από τις NAVTEX και τις έρευνες του καλωδίου, ο Φιντάν απάντησε ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά».

Η διαφοροποίηση της ρητορικής ήταν αξιοσημείωτη, καθώς μόλις μία ημέρα νωρίτερα το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αμφισβητήσει με ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο τη νομιμότητα των ερευνών. Στην Αθήνα, η δήλωση Φιντάν ερμηνεύθηκε ως πιθανό μήνυμα αποκλιμάκωσης και ως ένδειξη ότι η Άγκυρα ενδέχεται να επιλέξει να μη σταματήσει στην πράξη τις εργασίες του γαλλικού πλοίου. δικήσεων.

Η ελληνική διπλωματία απάντησε ότι η εσωτερική διαχείριση του θέματος από την Τουρκία δεν αφορά την Ελλάδα και ότι η Αθήνα είναι η αρμόδια αρχή για την αδειοδότηση των εργασιών στο ελληνικό τμήμα.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου, ο οποίος υπογράμμισε ότι δεν υπήρξε συνεννόηση Ελλάδας και Τουρκίας για τη χορήγηση των αδειών και πως η Ελλάδα δεν πρόκειται να αποδεχθεί αμφισβήτηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Το συμπέρασμα είναι ότι η δήλωση Φιντάν αποτέλεσε ένα πιθανό σήμα χαμηλώματος των τόνων, όχι όμως αποδεικτικό στοιχείο οριστικής επίλυσης της διαφοράς.

Η Κυριακή 8 Νοεμβρίου: Πολιτική αντιπαράθεση για τη γαλλική διακοίνωση

Την Κυριακή το ενδιαφέρον μεταφέρθηκε από το καθαρά διπλωματικό επίπεδο στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό. Τα δημοσιεύματα περί γραπτής επικοινωνίας της Γαλλίας με την Τουρκία προκάλεσαν αντιδράσεις από κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία ζήτησαν από την κυβέρνηση σαφείς εξηγήσεις. Το ΠΑΣΟΚ, με κοινή δήλωση του Δημήτρη Μάντζου και του ευρωβουλευτή Γιάννη Μανιάτη, έθεσε ερωτήματα για το εάν υπήρξε επικοινωνία της γαλλικής κυβέρνησης ή της αναδόχου εταιρείας με την Άγκυρα, ποιος ήταν ο σκοπός της και ποιες ακριβώς διατυπώσεις χρησιμοποιήθηκαν. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο εάν η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε και είχε εγκρίνει εκ των προτέρων την επικοινωνία. Το ΠΑΣΟΚ ζήτησε αναλυτική ενημέρωση και γνωστοποίησε την πρόθεσή του να θέσει σχετικό ερώτημα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Το ΚΚΕ ζήτησε επίσης να απαντήσει η κυβέρνηση εάν πράγματι απεστάλη ρηματική διακοίνωση, εκφράζοντας ανησυχία ότι η διαδικασία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Τουρκία για την προβολή αξιώσεων επί της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους αντέδρασε και η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.), χαρακτηρίζοντας τη γραπτή ενημέρωση «απαράδεκτη εξέλιξη» και υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια ενέργεια, υπό την απειλή τουρκικής αντίδρασης, θα μπορούσε να δημιουργήσει αρνητικό προηγούμενο για τα ελληνικά συμφέροντα.

Η θέση Μητσοτάκη: Ελλάδα και Κύπρος αποφασίζουν για τις άδειες

Στην κυριακάτικη ανασκόπηση του κυβερνητικού έργου, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στην έκδοση των αδειών και της NAVTEX ως σημαντικά βήματα για την επανεκκίνηση ενός έργου ευρωπαϊκού κοινού ενδιαφέροντος. Η βασική πολιτική θέση που επανέλαβε ήταν ότι η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελούν τις αρμόδιες χώρες για την αδειοδότηση των ερευνών στα αντίστοιχα θαλάσσια τμήματα. Η κυβερνητική προσέγγιση επιδιώκει να διαχωρίσει δύο διαφορετικές διαδικασίες: από τη μία, την επίσημη χορήγηση αδειών από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές και, από την άλλη, μια διπλωματική ενημέρωση της Τουρκίας με στόχο την αποφυγή έντασης.

Πάντως, στις 4 Νοεμβρίου ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε δηλώσει ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια ούτε να ενημερώσει η ίδια την Τουρκία, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας άτυπης γνωστοποίησης που δεν θα παρήγε νομικές συνέπειες.