Κίνητρα μετεγκατάστασης σε ακριτικές περιοχές μετά την αποτυχία στον Έβρο και την εγκατάλειψη της επαρχίας

Νέα οικονομικά κίνητρα για να επιστρέψει κόσμος στην ακριτική Ελλάδα ανακοινώνει η κυβέρνηση, σε μια περίοδο όμως κατά την οποία το δημογραφικό πρόβλημα, η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η αποδυνάμωση ολόκληρων παραγωγικών περιοχών έχουν ήδη αποκτήσει βαθιές ρίζες. Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, ανακοίνωσε ότι τον Οκτώβριο θα ανοίξει η πλατφόρμα για νέες αιτήσεις στο πρόγραμμα μετεγκατάστασης, με ενίσχυση έως 10.000 ευρώ για ανθρώπους και οικογένειες που θα επιλέξουν να εγκατασταθούν σε περιοχές της ακριτικής Ελλάδας. Το πρόγραμμα επεκτείνεται σε επτά από τους οκτώ δήμους της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων, καθώς και στους Δήμους Σουλίου και Φιλιατών στη Θεσπρωτία.

Η πρωτοβουλία κινείται αναμφίβολα προς μια κατεύθυνση που αναγνωρίζει ένα πραγματικό πρόβλημα. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι γιατί χρειάστηκε να φτάσουν πολλές περιοχές σε τέτοιο σημείο δημογραφικής συρρίκνωσης για να αναζητηθούν τώρα κίνητρα επανεγκατάστασης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

H Yπουργός Influencer

Μετά τα σουβλάκια, τα βιβλία, τα οποία διαβάζει φορώντας παπούτσια Chloe, η Δόμνα Μιχαηλίδου μας δείχνει και τις αγαπημένες της τσίχλες

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι χαρακτηριστικά. Μεταξύ των απογραφών του 2011 και του 2021 ο μόνιμος πληθυσμός της Ηπείρου μειώθηκε κατά 5%, ενώ ιδιαίτερα μεγάλη ήταν η υποχώρηση στις νεότερες ηλικίες: οι κάτοικοι 20 έως 29 ετών μειώθηκαν κατά 25% και εκείνοι των 30 έως 39 ετών κατά 24,4%. Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, όπου βρίσκεται και ο Έβρος, ο συνολικός πληθυσμός μειώθηκε κατά 7,6% την ίδια δεκαετία.

Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση επιχειρεί σήμερα να προσελκύσει κατοίκους σε τόπους που έχουν ήδη χάσει σημαντικό κομμάτι του νεότερου και παραγωγικού πληθυσμού τους.

Ο Έβρος και οι μόλις δύο αιτήσεις που μπορούσαν να προχωρήσουν

Το πρόγραμμα μετεγκατάστασης εφαρμόστηκε πρώτα στον Έβρο, με επιδότηση έως 10.000 ευρώ για εγκατάσταση στους Δήμους Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας. Η πλατφόρμα είχε ανοίξει στις 31 Ιουλίου 2025. Λίγους μήνες αργότερα, όμως, η ίδια η Δόμνα Μιχαηλίδου αποκάλυπτε το μέγεθος του προβλήματος: από περίπου 600 αιτήσεις, μόλις δύο μπορούσαν να υλοποιηθούν. Το ίδιο το υπουργείο δημοσίευσε στις 10 Νοεμβρίου 2025 την παραδοχή αυτή. Η υπουργός απέδωσε μεγάλο μέρος του προβλήματος στο γεγονός ότι αιτήσεις είχαν υποβάλει άνθρωποι που ήδη κατοικούσαν ή εργάζονταν στον Έβρο και συνεπώς δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις πραγματικής μετεγκατάστασης.

Γι’ αυτό και η επέκταση του ίδιου μοντέλου σε Ήπειρο και άλλες περιοχές χρειάζεται αυτή τη φορά πολύ αυστηρότερη αξιολόγηση. Δεν αρκεί να ανοίξει μια πλατφόρμα και να ανακοινωθεί ένα ποσό 10.000 ευρώ. Ένας άνθρωπος ή μια οικογένεια δεν αλλάζει τόπο ζωής για ένα εφάπαξ βοήθημα, εάν δεν γνωρίζει ότι θα βρει σταθερή δουλειά, σχολείο για τα παιδιά, γιατρό, συγκοινωνία, κατοικία και βασικές δημόσιες υπηρεσίες.

Η ίδια η κ. Μιχαηλίδου αναγνώρισε άλλωστε ότι «το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται με μία πολιτική» και ότι απαιτούνται κίνητρα, υπηρεσίες και συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες.

Η επαρχία δεν είναι μόνο επιδόματα, είναιδουλειά και παραγωγή

Δεν μπορεί να γίνεται συζήτηση για «επιστροφή στην περιφέρεια» χωρίς να βρίσκεται στο κέντρο της ο αγρότης, ο κτηνοτρόφος, ο μικρός επαγγελματίας και γενικότερα ο άνθρωπος που κρατά ζωντανή την τοπική οικονομία.

Ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερα μεγάλο βάρος για την ελληνική οικονομία (η προστιθέμενη αξία της γεωργίας αντιστοιχούσε το 2024 στο 3,2% του ΑΕΠ, από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ), όμως η αγροτική παραγωγή βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές πιέσεις. Η Eurostat εκτίμησε ότι η παραγωγικότητα της αγροτικής εργασίας στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 8,8% το 2025, τη στιγμή που σε επίπεδο ΕΕ αυξήθηκε κατά 9,2%.

Επομένως, οποιοδήποτε σχέδιο για την αναζωογόνηση της ελληνικής περιφέρειας δύσκολα μπορεί να είναι πειστικό εάν περιορίζεται σε επιδόματα εγκατάστασης και δεν συνοδεύεται από σταθερές πολιτικές για το εισόδημα, το κόστος παραγωγής, την πρόσβαση στις υπηρεσίες, τις υποδομές και την πραγματική δημιουργία θέσεων εργασίας.

Καστελλόριζο: 5.000 ευρώ τον χρόνο, αλλά το στοίχημα είναι η μόνιμη ζωή στο νησί

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι νέες εξαγγελίες του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για το Καστελλόριζο. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε μόνιμο ετήσιο μισθολογικό κίνητρο 5.000 ευρώ για το προσωπικό των δημόσιων υπηρεσιών, των Σωμάτων Ασφαλείας και των Ενόπλων Δυνάμεων που υπηρετεί στο νησί. Παράλληλα προβλέπεται ξεχωριστό κίνητρο εγκατάστασης και παραμονής 5.000 ευρώ ετησίως ανά νοικοκυριό, με επιπλέον 1.000 ευρώ για κάθε ανήλικο παιδί. Για τους υφιστάμενους κατοίκους η καταβολή προγραμματίζεται να αρχίσει το 2027 και για τους νέους κατοίκους από το 2028.

Και εδώ, όμως, το πραγματικό τεστ δεν θα είναι πόσα χρήματα ανακοινώθηκαν, αλλά πόσοι άνθρωποι θα αποφασίσουν πράγματι να εγκατασταθούν και, κυρίως, να παραμείνουν στο νησί.

Βρεφονηπιακοί σταθμοί και «Νταντάδες της Γειτονιάς»

Η Δόμνα Μιχαηλίδου παρουσίασε επίσης τις παρεμβάσεις στην προσχολική φροντίδα. Για οικογένειες με ένα ή δύο παιδιά, το εισοδηματικό όριο για voucher σε βρεφονηπιακούς σταθμούς φτάνει πλέον τις 37.000 ευρώ, ενώ έχουν αυξηθεί τα vouchers και χρηματοδοτούνται νέες θέσεις για βρέφη.

Παράλληλα, σύμφωνα με το υπουργείο, στο πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς» έχουν ήδη υπογραφεί περίπου 3.000 συμφωνητικά και στο Μητρώο έχουν προστεθεί περίπου 1.000 επιπλέον επιμελητές.

Πρόκειται για μέτρα που μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινότητα νέων οικογενειών. Δεν αναιρούν, όμως, τη βασική πραγματικότητα: το δημογραφικό της περιφέρειας δεν δημιουργήθηκε μέσα σε έναν χρόνο και δεν λύνεται με ένα voucher, μια «νταντά» ή ένα επίδομα μετεγκατάστασης.

Η επιστροφή ζωής στα χωριά, στις ακριτικές πόλεις και στα νησιά απαιτεί σταθερή εργασία, αξιοπρεπές εισόδημα, σχολεία, υγεία, μεταφορές και μια βιώσιμη τοπική παραγωγή.