Κομισιόν: «Φρένο» σε εθιστικές λειτουργίες των social media και ψηφιακές παγίδες – Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου

Νέους, αυστηρότερους κανόνες για τον τρόπο με τον οποίο οι ψηφιακές πλατφόρμες προσελκύουν, επηρεάζουν και διατηρούν την προσοχή των χρηστών προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, επιχειρώντας να περιορίσει πρακτικές που οδηγούν τους καταναλωτές σε υπερβολική χρήση διαδικτυακών υπηρεσιών ή σε αγορές που δεν είχαν πραγματικά αποφασίσει να πραγματοποιήσουν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 11 Νοεμβρίου 2026 την πρότασή της για την Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Services Act – DSA), η οποία φιλοδοξεί να αναμορφώσει το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών στην ψηφιακή οικονομία.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες προτείνουν την ενίσχυση των εξουσιών της Επιτροπής για την απευθείας διερεύνηση σοβαρών διασυνοριακών παραβάσεων και την επιβολή προστίμων που θα μπορούν να φτάνουν έως το 6% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών μιας επιχείρησης.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι αλλαγές αποσκοπούν στο να απολαμβάνουν οι Ευρωπαίοι καταναλωτές το ίδιο υψηλό επίπεδο προστασίας στο διαδίκτυο με εκείνο που διαθέτουν στις συναλλαγές τους εκτός διαδικτύου. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το συνολικό όφελος για τους καταναλωτές μπορεί να φτάσει έως τα 13,7 δισ. ευρώ ετησίως.

Στο στόχαστρο YouTube, Instagram και TikTok

Η νέα νομοθετική πρωτοβουλία θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το επιχειρηματικό μοντέλο ορισμένων από τις μεγαλύτερες εταιρειών τεχνολογίας στον κόσμο, όπως η Google μέσω του YouTube, η Meta Platforms μέσω του Instagram και η ByteDance μέσω του TikTok.

Οι αλλαγές εστιάζουν σε χαρακτηριστικά των ψηφιακών υπηρεσιών που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη ή καταναγκαστική χρήση, όπως η αδιάκοπη κύλιση περιεχομένου (infinite scrolling), η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay) και οι επαναλαμβανόμενες ειδοποιήσεις.

Η πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα των χρηστών να απενεργοποιούν λειτουργίες που ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση. Δεν πρόκειται για γενική απαγόρευση του infinite scrolling ή του autoplay, αλλά για ενίσχυση του ελέγχου που μπορούν να ασκούν οι καταναλωτές στην ψηφιακή τους εμπειρία.

Οι παρεμβάσεις ενδέχεται να υποχρεώσουν τις μεγάλες πλατφόρμες να επανεξετάσουν συγκεκριμένες επιλογές σχεδιασμού, οι οποίες συνδέονται άμεσα με την αύξηση του χρόνου παραμονής των χρηστών και της αλληλεπίδρασής τους με το περιεχόμενο.

Τέλος στα «σκοτεινά μοτίβα» που χειραγωγούν τους καταναλωτές

Βασικός πυλώνας της νέας Πράξης είναι η αντιμετώπιση των λεγόμενων dark patterns, δηλαδή των παραπλανητικών τεχνικών σχεδιασμού ιστοσελίδων και εφαρμογών που κατευθύνουν τους χρήστες προς αποφάσεις τις οποίες ενδεχομένως δεν θα λάμβαναν υπό διαφορετικές συνθήκες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ψευδείς προειδοποιήσεις ότι ένα προϊόν εξαντλείται, τα παραπλανητικά μηνύματα περιορισμένης διαθεσιμότητας και άλλες πρακτικές που δημιουργούν τεχνητή αίσθηση επείγοντος.

Η Επιτροπή προτείνει την απαγόρευση τέτοιων χειριστικών πρακτικών, επιδιώκοντας να διασφαλίσει ότι οι αγορές και οι συνδρομές αποτελούν αποτέλεσμα ελεύθερης και ενημερωμένης επιλογής και όχι ψυχολογικής πίεσης.

Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται σε προηγούμενη μελέτη της Κομισιόν, σύμφωνα με την οποία το 97% των δημοφιλέστερων ιστοσελίδων και εφαρμογών που χρησιμοποιούν Ευρωπαίοι καταναλωτές περιείχε τουλάχιστον ένα τέτοιο παραπλανητικό σχεδιαστικό στοιχείο.

Νέοι κανόνες για τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επέκταση της προστασίας των καταναλωτών σε υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, καθώς τα chatbots αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στην επικοινωνία, την εξυπηρέτηση πελατών και τις ηλεκτρονικές συναλλαγές.

Στο επίκεντρο βρίσκονται, μεταξύ άλλων, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που προσομοιώνουν προσωπικές σχέσεις, ενθαρρύνοντας τους χρήστες να συνεχίζουν την αλληλεπίδραση μαζί τους.

Η πρωτοβουλία αποσκοπεί στον περιορισμό πρακτικών που ενδέχεται να εκμεταλλεύονται τη συναισθηματική σύνδεση ή τις ευάλωτες πλευρές των χρηστών για εμπορικούς σκοπούς.

Παράλληλα, η πρόταση προβλέπει σαφέστερα δικαιώματα για τους καταναλωτές όταν χρησιμοποιούν πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (AI agents) για την αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών εκ μέρους τους.

Οι νέες διατάξεις συμπληρώνουν τον ευρωπαϊκό κανονισμό για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act), χωρίς να ταυτίζονται με αυτόν, καθώς εστιάζουν κυρίως στην προστασία από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

Αυστηρότερη προστασία των ανηλίκων και περιορισμοί στα διαδικτυακά παιχνίδια

Ξεχωριστή προτεραιότητα για τις Βρυξέλλες αποτελεί η προστασία παιδιών και εφήβων, που θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτοι σε πρακτικές ψηφιακής χειραγώγησης.

Η πρόταση προβλέπει αυστηρότερους περιορισμούς στην αθέμιτη εξατομικευμένη διαφήμιση και τιμολόγηση, ιδίως όταν αυτές στοχεύουν ανηλίκους ή αξιοποιούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα.

Ειδικές παρεμβάσεις προτείνονται και για τα διαδικτυακά παιχνίδια, με απαγόρευση για ανηλίκους μηχανισμών όπως το pay-to-win και το pay-to-progress, οι οποίοι ενθαρρύνουν τους παίκτες να δαπανούν χρήματα για να αποκτούν πλεονεκτήματα ή να επιταχύνουν την πρόοδό τους.

Παράλληλα, επιδιώκεται μεγαλύτερη διαφάνεια στις αγορές που πραγματοποιούνται με εικονικά νομίσματα μέσα σε εφαρμογές και παιχνίδια, ώστε οι καταναλωτές να κατανοούν την πραγματική χρηματική αξία των συναλλαγών τους.

Influencers: Υποχρεωτική διαφάνεια στις πληρωμένες προωθήσεις

Σημαντικές αλλαγές αναμένονται και στον χώρο του influencer marketing, όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να περιορίσει τις συγκαλυμμένες διαφημίσεις και την παραπλανητική προώθηση προϊόντων.

Οι influencers θα πρέπει να γνωστοποιούν με σαφήνεια τον εμπορικό χαρακτήρα των δημοσιεύσεών τους, ώστε οι χρήστες να μπορούν να διακρίνουν μια προσωπική σύσταση από μια πληρωμένη διαφημιστική συνεργασία.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποτροπή της εμπορικής εκμετάλλευσης της εμπιστοσύνης που δείχνουν οι ανήλικοι στους δημιουργούς περιεχομένου που ακολουθούν.

Οι νέοι κανόνες αναμένεται να επηρεάσουν τόσο τους ίδιους τους δημιουργούς όσο και τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τη διαφημιστική προβολή των προϊόντων τους.

Ηλεκτρονικό εμπόριο: Τέλος στις κρυφές χρεώσεις και τις παγίδες των συνδρομών

Στο πεδίο του ηλεκτρονικού εμπορίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί νέες απαιτήσεις διαφάνειας για τις τιμές, τις ηλεκτρονικές συμβάσεις και τις συνδρομητικές υπηρεσίες.

Οι καταναλωτές θα πρέπει να ενημερώνονται σαφέστερα για το πραγματικό κόστος των προϊόντων και των υπηρεσιών, ενώ ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη δυναμική τιμολόγηση εισιτηρίων για πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις.

Στις ηλεκτρονικές ουρές αναμονής, οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να εμφανίζουν την τρέχουσα τιμή, αλλά και τη μέγιστη πιθανή τιμή, περιορίζοντας τις δυσάρεστες εκπλήξεις στο τελικό στάδιο της αγοράς.

Παράλληλα, επιδιώκεται να μπει τέλος στις ανεπιθύμητες αυτόματες ανανεώσεις συνδρομών και στις δωρεάν δοκιμαστικές περιόδους που μετατρέπονται σε χρεώσιμες υπηρεσίες χωρίς επαρκή ενημέρωση και συναίνεση.

Η ακύρωση ψηφιακών συνδρομών θα πρέπει να γίνεται ευκολότερα, ενώ οι καταναλωτές θα αποκτήσουν και δικαίωμα επικοινωνίας με ανθρώπινο εκπρόσωπο εξυπηρέτησης πελατών, αντί να παραπέμπονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένα συστήματα.

Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου των επιχειρήσεων

Η νέα πρωτοβουλία συνοδεύεται από πρόταση αναθεώρησης του κανονισμού για τη συνεργασία στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών (Consumer Protection Cooperation Regulation – CPC).

Με την αναθεώρηση αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να αποκτήσει τη δυνατότητα να διερευνά απευθείας υποθέσεις μεγάλης κλίμακας, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικό αριθμό καταναλωτών σε περισσότερα κράτη-μέλη.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, θα μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων που παραβιάζουν τους κανόνες.

Το μέτρο θα μπορούσε να έχει ιδιαίτερα σοβαρές οικονομικές συνέπειες για μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους, των οποίων τα ετήσια έσοδα ανέρχονται σε δεκάδες ή εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ.

Παράλληλα, προβλέπεται ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών προστασίας καταναλωτών και αυστηρότερη εποπτεία των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην ευρωπαϊκή αγορά από χώρες εκτός ΕΕ.

Νέο μέτωπο μεταξύ Βρυξελλών και Big Tech

Η παρουσίαση της Digital Fairness Act εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή προσπάθεια αυστηρότερης ρύθμισης των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών.

Έρχεται να συμπληρώσει την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (Digital Markets Act – DMA) και τον κανονισμό για την τεχνητή νοημοσύνη.

Η νέα παρέμβαση παρουσιάζεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Επιτροπή έχει ήδη εντείνει τον έλεγχο των μηχανισμών που χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Στις 6 Νοεμβρίου 2026, μάλιστα, η Κομισιόν ανακοίνωσε προκαταρκτικά ευρήματα σύμφωνα με τα οποία το σύστημα προτάσεων περιεχομένου «For You» του TikTok παραβιάζει την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, λόγω του τρόπου με τον οποίο μπορεί να εγκλωβίζει χρήστες σε επαναλαμβανόμενους κύκλους επιβλαβούς περιεχομένου.

Αντίστοιχα, τον Ιούλιο του 2026 είχε ανακοινώσει προκαταρκτικά ευρήματα για τον εθιστικό σχεδιασμό του Instagram και του Facebook. Πρόκειται για ξεχωριστές διαδικασίες βάσει του DSA, οι οποίες αναδεικνύουν ωστόσο τη σημασία που αποδίδουν οι Βρυξέλλες στον σχεδιασμό των ψηφιακών υπηρεσιών.

Η επόμενη ημέρα: Διαπραγματεύσεις με Ευρωκοινοβούλιο και κράτη – μέλη

Η Digital Fairness Act δεν αποτελεί ακόμη ισχύουσα νομοθεσία. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα πρέπει να εξεταστεί και να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ, προτού εγκριθεί οριστικά.

Η τελική μορφή των κανόνων θα καθορίσει το εύρος των υποχρεώσεων που θα επιβληθούν στις τεχνολογικές επιχειρήσεις, στις πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου και στις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.

Για τις Βρυξέλλες, το διακύβευμα είναι διπλό: αφενός να προστατευτούν οι καταναλωτές από πρακτικές που εκμεταλλεύονται την προσοχή, τα προσωπικά δεδομένα και τις αγοραστικές τους συνήθειες και αφετέρου να διασφαλιστούν ενιαίοι κανόνες ανταγωνισμού στην ευρωπαϊκή ψηφιακή αγορά.

Για τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια νέα περίοδο αυξημένων κανονιστικών απαιτήσεων, με πιθανές επιπτώσεις στον σχεδιασμό των υπηρεσιών τους αλλά και στον τρόπο με τον οποίο δημιουργούν έσοδα από τη διαδικτυακή δραστηριότητα των χρηστών.