«Παρατηρήσεις» Κομισιόν στην Τουρκία για αμφισβήτηση ελληνικής κυριαρχίας, απειλή πολέμου και αδιέξοδο στο Κυπριακό

Σοβαρές επιφυλάξεις για τη στάση της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία διατυπώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη νέα ετήσια έκθεσή της για την ενταξιακή πορεία της Άγκυρας, αναγνωρίζοντας μεν τη συνέχιση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, αλλά καταγράφοντας παράλληλα μια σειρά ενεργειών που υπονομεύουν την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στην έκθεση «Türkiye 2026 Report», η οποία δημοσιοποιήθηκε σήμερα, Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, η Κομισιόν επισημαίνει στις «παρατηρήσεις» της ότι οι παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ καταγράφει την επανεμφάνιση πτήσεων τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να αμφισβητεί εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της Ελλάδας μέσω διεκδικήσεων που συνδέονται με την αποστρατιωτικοποίηση νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Ανάλογα αυστηρή είναι η αποτίμηση για το Κυπριακό, καθώς η Τουρκία συνεχίζει να αρνείται την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας και να προωθεί λύση δύο κρατών, κατά παράβαση των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας έχουν συνολικά βελτιωθεί από το 2023, διαπιστώνει όμως ότι η αποκλιμάκωση παραμένει εύθραυστη και δεν έχει αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.

Αιγαίο: Αυξημένες παραβιάσεις και αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει η Κομισιόν στην κατάσταση στο Αιγαίο, όπου καταγράφει την επιμονή της Άγκυρας σε πρακτικές που προκαλούν τριβές με την Αθήνα, παρά τη συνέχιση των διπλωματικών επαφών.

Σύμφωνα με την έκθεση, η Τουρκία εξακολουθεί να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες ναυτιλιακές αναγγελίες και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, τα οποία έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες.

Η Κομισιόν σημειώνει ότι οι ενέργειες αυτές συνεπάγονται έμμεση αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας της χώρας.

Παράλληλα, διαπιστώνει αύξηση των πτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, με περιστατικά που καταγράφηκαν και τον Σεπτέμβριο του 2026.

Η έκθεση αναφέρεται επίσης σε παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων και σε αισθητή αύξηση περιστατικών που συνδέονται με παράνομη, αδήλωτη και ανεξέλεγκτη αλιεία από τουρκικά αλιευτικά σκάφη, σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.

Παραμένει το casus belli – Ανησυχία για τη «Γαλάζια Πατρίδα»

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στην απειλή πολέμου που εξακολουθεί να διατηρεί η Τουρκία έναντι της Ελλάδας σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία μια μονομερής ελληνική επέκταση των χωρικών υδάτων θα θεωρούνταν αιτία πολέμου (casus belli), εξακολουθεί να ισχύει.

Το θέμα συνδέεται ευθέως με το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια, όπως προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Προβληματισμό προκαλεί επίσης στην Κομισιόν η ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα τουρκικά σχολικά βιβλία. Όπως επισημαίνεται, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τον συνεχιζόμενο ελληνοτουρκικό διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.

Η συγκεκριμένη επισήμανση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η Επιτροπή δεν περιορίζεται στην καταγραφή των στρατιωτικών ή διπλωματικών εντάσεων, αλλά εντοπίζει προβλήματα και στον τρόπο με τον οποίο προβάλλονται οι τουρκικές διεκδικήσεις στο εσωτερικό της χώρας.

Θαλάσσια πάρκα και τουρκολιβυκό μνημόνιο στο μικροσκόπιο

Σημαντική θέση στην έκθεση καταλαμβάνουν οι διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες και οι νέες κινήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Κομισιόν καταγράφει ότι με προεδρικό διάταγμα της 15ης Αυγούστου 2026, η Τουρκία ανακήρυξε δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα, στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κατά κύριο λόγο πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε περιοχές ανοικτής θάλασσας.

Παράλληλα, σημειώνει ότι η Τουρκία συνέχισε να αντιτίθεται στη δημιουργία τριών ελληνικών θαλάσσιων πάρκων, τα οποία βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, ενώ διατύπωσε αντιρρήσεις και για ελληνικά χωροταξικά σχέδια στους τομείς του τουρισμού, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ακόμη πιο αιχμηρή είναι η αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, το οποίο επικυρώθηκε τον Οκτώβριο του 2026 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων που εδρεύει στη Βεγγάζη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Υπενθυμίζει, μάλιστα, τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι η συμφωνία είναι άκυρη και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Πρόκειται για μία από τις σαφέστερες διατυπώσεις της έκθεσης σε ζήτημα που επηρεάζει άμεσα τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κυπριακό: Η Άγκυρα αρνείται την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας

Ιδιαίτερα αυστηρές είναι οι διαπιστώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εμπόδιο στην περαιτέρω προσέγγιση της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η Άγκυρα συνεχίζει να αρνείται την αναγνώριση και τη συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία, ακόμη και σε ζητήματα ασφάλειας, ενώ παρεμποδίζει τη συμμετοχή της σε διεθνείς οργανισμούς.

Επιπλέον, η Τουρκία δεν έχει εκπληρώσει την υποχρέωσή της για πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης με την ΕΕ, διατηρώντας περιορισμούς στις απευθείας μεταφορικές συνδέσεις και εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών.

Η Κομισιόν επισημαίνει επίσης ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να ζητεί την αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας και του διεθνούς καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων, προωθώντας την αναγνώριση του αποκαλούμενου ψευδοκράτους.

Απέναντι στις τουρκικές θέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναβεβαιώνει ότι αναγνωρίζει αποκλειστικά την Κυπριακή Δημοκρατία ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Τουρκία οφείλει να στηρίξει ενεργά τις διαπραγματεύσεις για μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη διευθέτηση του Κυπριακού, εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών και σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Βαρώσια: Απαίτηση για άμεση αναστροφή των τουρκικών ενεργειών

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν τα Βαρώσια, με την Κομισιόν να διαπιστώνει ότι η Τουρκία δεν έχει ανακαλέσει τις μονομερείς ενέργειες για το άνοιγμα της περίκλειστης περιοχής.

Η Επιτροπή τονίζει ότι οι κινήσεις αυτές παγιώνουν περαιτέρω τα τετελεσμένα επί του εδάφους και αντιβαίνουν στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Στο ίδιο πλαίσιο, καταγράφει τη διατήρηση περιορισμών που έχουν επιβληθεί στην Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP), επισημαίνοντας τις επιπτώσεις στην ασφάλεια και στην ελευθερία κίνησης του προσωπικού της.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Τουρκία να αναστρέψει αμέσως τις μονομερείς ενέργειες που ανακοινώθηκαν στις 20 Ιουλίου 2021, καθώς και τα μέτρα που έχουν ληφθεί από τον Οκτώβριο του 2020 κατά παράβαση των σχετικών αποφάσεων του ΟΗΕ.

Τουρκικά drones, στρατιωτικές βάσεις και ενεργειακά σχέδια στα Κατεχόμενα

Η έκθεση καταγράφει επίσης τη συνέχιση τουρκικών στρατιωτικών ασκήσεων στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου, καθώς και πτήσεων μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο FIR και στον εθνικό εναέριο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Παράλληλα, επισημαίνει την περαιτέρω αναβάθμιση της βάσης τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Λευκόνοικο και της ναυτικής βάσης στο Μπογάζι, σε περιοχές που δεν τελούν υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στο ενεργειακό πεδίο, η Επιτροπή σημειώνει ότι τον Ιούλιο του 2026 η Τουρκία υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με το μη αναγνωρισμένο ψευδοκράτος για την ανάπτυξη υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς την άδεια και τη συγκατάθεση της κυπριακής κυβέρνησης.

Η Άγκυρα εξακολουθεί επίσης να προωθεί σχέδια ηλεκτρικής διασύνδεσης με τα Κατεχόμενα.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει πάντως ότι κατά την εξεταζόμενη περίοδο δεν πραγματοποιήθηκαν μη εξουσιοδοτημένες τουρκικές γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η απουσία νέων γεωτρήσεων δεν αναιρεί, ωστόσο, τις σοβαρές επιφυλάξεις που διατυπώνονται για τη συνολική τουρκική παρουσία και δραστηριότητα στην περιοχή.

Διάλογος με την Αθήνα, αλλά χωρίς επίλυση των διαφορών

Παρά τις επικρίσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία παραμένουν ενεργοί.

Στην έκθεση γίνεται αναφορά στις συναντήσεις των υπουργών Εξωτερικών, στον πολιτικό διάλογο, στο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας του Φεβρουαρίου 2026 και στην εφαρμογή της Διακήρυξης των Αθηνών του Δεκεμβρίου 2023.

Θετικά αποτιμάται επίσης η συνέχιση των επαφών για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, αλλά και η παράταση έως τον Απρίλιο του 2027 του καθεστώτος σύντομων τουριστικών επισκέψεων Τούρκων πολιτών σε 12 ελληνικά νησιά.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Επιτροπή, τα θετικά αυτά βήματα δεν έχουν οδηγήσει σε επίλυση των ουσιαστικών διαφορών, κυρίως όσον αφορά την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες.

Η Κομισιόν ζητεί από την Τουρκία να δεσμευτεί χωρίς αμφισημίες στις σχέσεις καλής γειτονίας, να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που τις υπονομεύουν και να επιδιώκει την ειρηνική επίλυση των διαφορών, ακόμη και με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, όπου χρειάζεται.

Υπογραμμίζει επίσης την υποχρέωση σεβασμού της κυριαρχίας όλων των κρατών-μελών της ΕΕ επί των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους, καθώς και των κυριαρχικών δικαιωμάτων τους στην έρευνα και εκμετάλλευση φυσικών πόρων.

Παγωμένη η ενταξιακή πορεία – Το μήνυμα των Βρυξελλών

Η συνολική εικόνα της Τουρκίας στην έκθεση παραμένει αρνητική, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει περαιτέρω επιδείνωση σε κρίσιμους τομείς, όπως η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις παραμένουν ουσιαστικά σε στασιμότητα από το 2018, με την Κομισιόν να επισημαίνει ότι οι αιτίες που οδήγησαν στο πάγωμά τους εξακολουθούν να υφίστανται.

Την ίδια στιγμή, οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τη διαχείριση του Μεταναστευτικού, το εμπόριο και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στη Μαύρη Θάλασσα.

Η ΕΕ διατηρεί, επομένως, τη δυνατότητα συνεργασίας με την Άγκυρα σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, στη βάση μιας σταδιακής, αναλογικής και αναστρέψιμης προσέγγισης.

Το μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η στρατηγική συνεργασία δεν συνεπάγεται παραμερισμό των ευρωπαϊκών αρχών και των υποχρεώσεων της Τουρκίας έναντι των κρατών-μελών.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η έκθεση του 2026 επιβεβαιώνει ότι τα ανοιχτά ζητήματα με την Άγκυρα εξακολουθούν να βρίσκονται στον πυρήνα των ευρωτουρκικών σχέσεων. Η διατήρηση του διαλόγου αναγνωρίζεται ως θετική εξέλιξη, αλλά δεν αρκεί για να αντισταθμίσει την απειλή πολέμου, τις αμφισβητήσεις κυριαρχίας και την επιμονή σε θέσεις που συγκρούονται με το πλαίσιο επίλυσης του Κυπριακού.

Το βασικό πολιτικό συμπέρασμα είναι ότι η προσέγγιση ΕΕ–Τουρκίας παραμένει συνδεδεμένη με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας των κρατών-μελών και την ουσιαστική αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο.