Στο στόχαστρο της Επιτροπής Ανταγωνισμού πιθανό καρτέλ σε δημόσιους διαγωνισμούς για έργα ύδρευσης και αποχέτευσης

Σε νέα έρευνα για ενδεχόμενες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στον κρίσιμο τομέα των υποδομών ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων προχώρησε η Επιτροπή Ανταγωνισμού, βάζοντας στο μικροσκόπιό της επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παροχή σχετικών υπηρεσιών και στην προμήθεια εξοπλισμού.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται πιθανές συμπράξεις μεταξύ ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, με στόχο τη νόθευση δημόσιων διαγωνισμών, μια πρακτική γνωστή διεθνώς ως bid rigging, η οποία μπορεί να περιορίσει τον ανταγωνισμό, να αυξήσει το κόστος των δημόσιων συμβάσεων και να επιβαρύνει τελικά τους δημόσιους φορείς και τους πολίτες.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση που εξέδωσε η ανεξάρτητη Αρχή στις 22 Οκτωβρίου 2026, στις 20 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε αιφνιδιαστικός επιτόπιος έλεγχος σε επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες λειτουργίας, επισκευής, συντήρησης και αναβάθμισης δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης ή και εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων, καθώς και σε επιχειρήσεις που προμηθεύουν τον σχετικό εξοπλισμό.

Η έρευνα αφορά πιθανές παραβάσεις του άρθρου 1 του νόμου 3959/2011 για την προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού ή και του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που απαγορεύουν τις συμφωνίες και τις εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ επιχειρήσεων οι οποίες περιορίζουν τον ανταγωνισμό.

Η Επιτροπή δεν δημοσιοποίησε τα ονόματα των επιχειρήσεων στις οποίες πραγματοποιήθηκαν οι έλεγχοι, ούτε συγκεκριμένους διαγωνισμούς ή συμβάσεις που ενδέχεται να αποτελούν αντικείμενο διερεύνησης.

Παράλληλα, διευκρινίζει ότι η διενέργεια επιτόπιων ελέγχων δεν συνεπάγεται διαπίστωση παράβασης, καθώς οι έρευνες πραγματοποιούνται με σκοπό τη συλλογή στοιχείων και δεν προδικάζουν ούτε την εμπλοκή των ελεγχόμενων επιχειρήσεων σε παράνομες πρακτικές ούτε το τελικό αποτέλεσμα της διαδικασίας.

Η νόθευση διαγωνισμών συγκαταλέγεται στις σοβαρότερες μορφές παραβίασης των κανόνων ανταγωνισμού, καθώς υπονομεύει την ίδια τη διαδικασία μέσα από την οποία το Δημόσιο επιδιώκει να εξασφαλίσει τις καλύτερες δυνατές προσφορές για έργα, προμήθειες και υπηρεσίες.

Στην πράξη, τέτοιου είδους συμπράξεις μπορούν να λάβουν διαφορετικές μορφές. Ανταγωνιστικές επιχειρήσεις ενδέχεται, για παράδειγμα, να συμφωνούν εκ των προτέρων ποια θα αναδειχθεί ανάδοχος ενός διαγωνισμού, ενώ οι υπόλοιπες υποβάλλουν προσφορές που δημιουργούν απλώς την εικόνα πραγματικού ανταγωνισμού.

Άλλη πιθανή πρακτική είναι η εναλλαγή των αναδόχων μεταξύ διαφορετικών διαγωνισμών, ώστε οι συμμετέχοντες σε μια παράνομη συμφωνία να κατανέμουν μεταξύ τους τις δημόσιες συμβάσεις.

Αντίστοιχα, η συνεννόηση μπορεί να αφορά το ύψος των οικονομικών προσφορών, την αποχή συγκεκριμένων επιχειρήσεων από διαγωνιστικές διαδικασίες ή τη γεωγραφική κατανομή έργων και πελατών.

Οι πρακτικές αυτές αποτελούν γενικά παραδείγματα νόθευσης διαγωνισμών και όχι διαπιστωμένα ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας.

Το βασικό χαρακτηριστικό τους είναι ότι ο ανταγωνισμός παύει να λειτουργεί ανεξάρτητα μεταξύ των συμμετεχόντων, με αποτέλεσμα η αναθέτουσα αρχή να μην απολαμβάνει τα οφέλη μιας πραγματικά ανταγωνιστικής διαδικασίας.

Γιατί οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης έχουν ιδιαίτερη οικονομική σημασία

Η συγκεκριμένη έρευνα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της φύσης της αγοράς στην οποία επικεντρώνεται.

Τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων και ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται για τη λειτουργία τους αποτελούν βασικές υποδομές, με άμεση επίδραση στην καθημερινότητα των πολιτών, στη δημόσια υγεία, στην περιβαλλοντική προστασία και στην οικονομική δραστηριότητα.

Η συντήρηση και η αναβάθμισή τους απαιτούν συχνά εξειδικευμένη τεχνογνωσία, τεχνική εμπειρία και κατάλληλο εξοπλισμό. Τα χαρακτηριστικά αυτά καθιστούν ιδιαίτερα σημαντική τη διασφάλιση συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού στις σχετικές διαδικασίες ανάθεσης.

Σε περίπτωση νόθευσης ενός διαγωνισμού, το οικονομικό αποτέλεσμα δεν περιορίζεται αναγκαστικά στην καταβολή υψηλότερου τιμήματος από τον φορέα που αναθέτει τη σύμβαση.

Μπορεί να επεκταθεί στη μειωμένη αποδοτικότητα των δαπανών, στον περιορισμό των κινήτρων για τεχνολογική καινοτομία, αλλά και στην ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται μέσω των συγκεκριμένων υποδομών.

Επιπλέον, όταν οι συμβάσεις αφορούν έργα ή υπηρεσίες που χρηματοδοτούνται από δημόσιους ή ευρωπαϊκούς πόρους, ενδεχόμενες αντι-ανταγωνιστικές πρακτικές αποκτούν ευρύτερη δημοσιονομική διάσταση, καθώς επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα της αξιοποίησης των διαθέσιμων κεφαλαίων.

Υπό αυτό το πρίσμα, η διερεύνηση πιθανών συμπράξεων δεν αφορά μόνο τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων με τη νομοθεσία ανταγωνισμού, αλλά και την προστασία της αξίας που αποκομίζει το Δημόσιο από τις δαπάνες του.

Η νέα έρευνα και οι προηγούμενοι έλεγχοι του Μαρτίου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η νέα παρέμβαση δεν είναι η πρώτη της Επιτροπής Ανταγωνισμού κατά το 2026 σε αγορές που σχετίζονται με τη διαχείριση υδάτων και λυμάτων.

Στις 10 Μαρτίου 2026 η Αρχή είχε πραγματοποιήσει επίσης αιφνιδιαστικούς επιτόπιους ελέγχους σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους κλάδους ύδρευσης, άρδευσης και λυμάτων.

Εκείνη η έρευνα αφορούσε ενδεχόμενες οριζόντιες συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές, ιδίως πιθανή νόθευση δημόσιων διαγωνισμών ή και διευκόλυνση οριζόντιων συμπράξεων μεταξύ ανταγωνιστών. Οι έλεγχοι είχαν πραγματοποιηθεί με τη συνδρομή της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών και της Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας.

Συνεπώς, οι δύο παρεμβάσεις δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως στάδια της ίδιας διαδικασίας ή ως ένδειξη ότι αφορούν τις ίδιες επιχειρήσεις.

Η επανάληψη, πάντως, ελεγκτικών παρεμβάσεων μέσα στο ίδιο έτος σε συναφείς δραστηριότητες αναδεικνύει το ενδιαφέρον της Αρχής για τη λειτουργία του ανταγωνισμού σε αγορές που συνδέονται με κρίσιμες δημόσιες υποδομές.

Αυστηρές κυρώσεις και κίνδυνος αποκλεισμού από δημόσιες συμβάσεις

Το ενδεχόμενο διαπίστωσης παράνομων συμπράξεων συνεπάγεται σημαντικούς κινδύνους για τις επιχειρήσεις που εμπλέκονται.

Η νομοθεσία ανταγωνισμού προβλέπει αυστηρές διοικητικές κυρώσεις για τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε συμφωνίες καρτελικής φύσεως, όπως ο συντονισμός των τιμών, η κατανομή πελατών ή μεριδίων αγοράς και η νόθευση διαγωνιστικών διαδικασιών.

Πέραν των χρηματικών προστίμων, η Επιτροπή Ανταγωνισμού υπογραμμίζει ότι η διαπίστωση τέτοιων παραβάσεων μπορεί να οδηγήσει και σε ποινικές κυρώσεις για τα υπεύθυνα φυσικά πρόσωπα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει, επίσης, η δυνατότητα αποκλεισμού των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων από δημόσιους διαγωνισμούς και συμβάσεις παραχώρησης για τρία έτη από την έκδοση της σχετικής απόφασης, όπως επισημαίνει η Αρχή.

Για επιχειρήσεις των οποίων σημαντικό μέρος της δραστηριότητας συνδέεται με δημόσιες αναθέσεις, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες, επηρεάζοντας τη δυνατότητα συμμετοχής σε νέες συμβάσεις και, κατ’ επέκταση, τις προοπτικές κύκλου εργασιών τους.

Η οικονομική διάσταση των κυρώσεων επομένως δεν εξαντλείται στο ύψος ενός ενδεχόμενου προστίμου, αλλά επεκτείνεται και στην πρόσβαση των επιχειρήσεων στη μελλοντική αγορά δημοσίων έργων και υπηρεσιών.

Το πρόγραμμα επιείκειας και το κίνητρο αποκάλυψης των καρτέλ

Ένα από τα βασικά εργαλεία που διαθέτει η Επιτροπή Ανταγωνισμού για τον εντοπισμό παράνομων συμφωνιών είναι το πρόγραμμα επιείκειας.

Μέσω του συγκεκριμένου μηχανισμού, επιχειρήσεις και φυσικά πρόσωπα που έχουν εμπλακεί σε καρτελικές συμφωνίες μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συνεργαστούν με την Αρχή, παρέχοντας πληροφορίες και αποδεικτικά στοιχεία για τις παράνομες πρακτικές.

Η συνεργασία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε ολική ή μερική απαλλαγή από διοικητικά πρόστιμα ή σε μείωσή τους, ενώ προβλέπονται επίσης ευεργετήματα σχετικά με τις ποινικές συνέπειες για τα εμπλεκόμενα φυσικά πρόσωπα.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η υπαγωγή στο πρόγραμμα μπορεί ακόμη να εξασφαλίσει, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, απαλλαγή από διοικητικές κυρώσεις και αποφυγή αποκλεισμού από δημόσιους διαγωνισμούς ή συμβάσεις παραχώρησης.

Η σημασία του μηχανισμού έγκειται στο γεγονός ότι δημιουργεί κίνητρα αποκάλυψης μυστικών συμφωνιών, οι οποίες συχνά είναι δύσκολο να εντοπιστούν αποκλειστικά μέσω της εξέτασης των οικονομικών προσφορών ή των αποτελεσμάτων των διαγωνισμών.

Παράλληλα, η δυνατότητα συνεργασίας με την Αρχή ενδέχεται να αποδυναμώνει τη συνοχή μιας καρτελικής σύμπραξης, καθώς τα μέλη της γνωρίζουν ότι κάποιος από τους συμμετέχοντες μπορεί να επιδιώξει ευνοϊκότερη μεταχείριση αποκαλύπτοντας την παράνομη συμφωνία.

Ο ρόλος των καταγγελιών και της ανώνυμης πληροφόρησης

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση αντι-ανταγωνιστικών συμπεριφορών παραμένει προτεραιότητα και ότι θα παρεμβαίνει όπου κρίνεται απαραίτητο, αξιοποιώντας τα εργαλεία που διαθέτει στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της.

Εκτός από τις επίσημες καταγγελίες και τις αιτήσεις υπαγωγής στο πρόγραμμα επιείκειας, η Αρχή δέχεται πληροφορίες μέσω ειδικού ασφαλούς ψηφιακού συστήματος ανώνυμης ενημέρωσης (whistleblowing).

Το σύστημα αυτό επιτρέπει την υποβολή πληροφοριών σχετικά με πιθανές παραβάσεις των κανόνων ανταγωνισμού, χωρίς να απαιτείται η αποκάλυψη της ταυτότητας του προσώπου που τις παρέχει.

Η αξιοποίηση τέτοιων μηχανισμών έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση των καρτέλ, καθώς οι ενδεχόμενες συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών δεν είναι πάντοτε εμφανείς στους φορείς που διενεργούν τους διαγωνισμούς.

Το επόμενο βήμα της έρευνας

Μετά τους αιφνιδιαστικούς ελέγχους, το κρίσιμο ζήτημα είναι η αξιολόγηση των στοιχείων που ενδεχομένως συγκεντρώθηκαν και η διερεύνηση του κατά πόσον προκύπτουν ενδείξεις απαγορευμένων συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών.

Η πραγματοποίηση ενός επιτόπιου ελέγχου αποτελεί ερευνητικό στάδιο και δεν συνεπάγεται αυτομάτως την κίνηση διαδικασίας επιβολής κυρώσεων ή την έκδοση καταδικαστικής απόφασης.

Για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αγορά των υδάτινων υποδομών, η εξέλιξη της υπόθεσης θα έχει ενδιαφέρον τόσο σε επίπεδο ανταγωνισμού όσο και ως προς τις απαιτήσεις συμμόρφωσης που απορρέουν από τη συμμετοχή σε δημόσιες διαγωνιστικές διαδικασίες.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της προστασίας των δημοσίων συμβάσεων από πρακτικές που μπορούν να αλλοιώσουν τους όρους ανταγωνισμού.

Το ζητούμενο για την Επιτροπή Ανταγωνισμού είναι να διαπιστώσει εάν στην εξεταζόμενη αγορά υπήρξαν πράγματι παράνομες συνεννοήσεις μεταξύ επιχειρήσεων. Για το Δημόσιο, τους αναθέτοντες φορείς και την αγορά, το διακύβευμα είναι ευρύτερο: να διασφαλίζεται ότι τα έργα και οι υπηρεσίες κρίσιμων υποδομών ανατίθενται με πραγματικό ανταγωνισμό, διαφάνεια και αποτελεσματική αξιοποίηση των δημόσιων πόρων.