Allianz Trade: Ο πόλεμος αφήνει πίσω του συντρίμμια 200 δισ. δολαρίων στον Κόλπο – Χάνεται πλούτος 790 δισ. έως το 2030

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αφήνει πίσω του έναν πρωτοφανή λογαριασμό για τις οικονομίες του Περσικού Κόλπου. Οι άμεσες υλικές ζημιές ξεπερνούν τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι σωρευτικές απώλειες οικονομικής παραγωγής εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 790 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2030, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Allianz Trade, τα ευρήματα της οποίας παρουσιάστηκαν εκτενώς στη διεθνή ειδησεογραφία την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026.

Η μελέτη, με τίτλο «War’s scarring effect on the Gulf: USD790bn lost through 2030, and a new era of borrowing ahead», αποτυπώνει τις οικονομικές συνέπειες της σύγκρουσης για τα έξι μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου: τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Ομάν.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα δεν περιορίζεται στην έκταση των καταστροφών. Ο πόλεμος απειλεί να προκαλέσει μακροχρόνια επιβράδυνση της ανάπτυξης, να επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά και να μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες της περιοχής επενδύουν τα τεράστια ενεργειακά τους έσοδα.

Στο επίκεντρο των καταστροφών οι ενεργειακές εγκαταστάσεις

Το μεγαλύτερο μέρος των υλικών ζημιών εντοπίζεται στις χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τα Στενά του Ορμούζ για τις ενεργειακές εξαγωγές τους. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των οικονομικών επιπτώσεων, καθώς η γεωγραφική τους θέση και η διάρθρωση της παραγωγής τους περιορίζουν τις εναλλακτικές οδούς πρόσβασης στις διεθνείς αγορές.

Περισσότερες από 80 ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν πληγεί στη διάρκεια των εχθροπραξιών, με περίπου το ένα τρίτο να έχει υποστεί σοβαρές καταστροφές. Πρόκειται για υποδομές στρατηγικής σημασίας, καθώς στηρίζουν την παραγωγή, την επεξεργασία και τη μεταφορά ενεργειακών προϊόντων, από τα οποία εξαρτάται σημαντικό μέρος των δημοσίων εσόδων της περιοχής.

Η οικονομική σημασία αυτών των ζημιών υπερβαίνει το κόστος επισκευής ή αντικατάστασης των εγκαταστάσεων. Κάθε διακοπή λειτουργίας μπορεί να μεταφράζεται σε απώλεια εξαγωγικών εσόδων, καθυστέρηση επενδύσεων, προβλήματα εφοδιασμού και πρόσθετες δαπάνες ασφαλείας.

Η έναρξη της σύγκρουσης, στις 28 Φεβρουαρίου 2026, και οι επακόλουθοι περιορισμοί της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ κατέδειξαν πόσο ευάλωτο παραμένει το παραγωγικό μοντέλο των κρατών του Κόλπου σε μια παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση.

Βουτιά του ΑΕΠ: Οι οικονομίες δύο ταχυτήτων

Η Allianz Trade προβλέπει ότι το συνολικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν των έξι κρατών του Κόλπου θα συρρικνωθεί κατά 4% το 2026, έναντι της ανάπτυξης που αναμενόταν πριν από την πολεμική σύγκρουση. Η αναθεώρηση αντιστοιχεί σε επιδείνωση 8,2 ποσοστιαίων μονάδων και αναδεικνύει τη σοβαρότητα του οικονομικού σοκ.

Ωστόσο, οι επιπτώσεις κατανέμονται άνισα. Στο Κατάρ προβλέπεται ύφεση 14%, στο Κουβέιτ 11% και στο Μπαχρέιν 8%. Πρόκειται για τις τρεις οικονομίες που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη εξάρτηση από το Ορμούζ και διαθέτουν περιορισμένες δυνατότητες παράκαμψής του.

Αντίθετα, η Σαουδική Αραβία εμφανίζει εκτιμώμενη συρρίκνωση 2,8%, ενώ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα η αντίστοιχη πρόβλεψη διαμορφώνεται στο 0,9%. Το Ομάν αποτελεί τη σημαντικότερη εξαίρεση, καθώς αναμένεται να καταγράψει ανάπτυξη 3,3%, επωφελούμενο από τον ρόλο του ως εναλλακτικής εμπορικής και διαμετακομιστικής πύλης.

Η διαφοροποίηση αυτή αποκτά στρατηγική σημασία: οι χώρες με πρόσβαση σε εναλλακτικούς αγωγούς, λιμάνια ή διαδρομές μεταφοράς ενέργειας αποδεικνύονται περισσότερο ανθεκτικές από εκείνες που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από μία θαλάσσια δίοδο.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η περίπτωση του Κατάρ, όπου σοβαρή ζημιά σε εγκατάσταση παραγωγής φυσικού αερίου επηρεάζει δυναμικότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 18% της εγχώριας παραγωγής. Η αποκατάσταση αναμένεται να απαιτήσει αρκετά χρόνια, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα δραστηριότητας.

Τουρισμός και ακίνητα: Το δεύτερο κύμα της κρίσης

Οι συνέπειες του πολέμου δεν περιορίζονται στην παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η υποχώρηση της εμπιστοσύνης, η ανασφάλεια στις μετακινήσεις και οι διαταραχές στις αεροπορικές συνδέσεις πλήττουν τις δραστηριότητες στις οποίες τα κράτη του Κόλπου έχουν επενδύσει σημαντικούς πόρους για να μειώσουν την εξάρτησή τους από τους υδρογονάνθρακες.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι τουριστικές αφίξεις μειώθηκαν κατά 22% στο πρώτο εξάμηνο του 2026. Για το σύνολο του έτους, οι απώλειες τουριστικών εσόδων σε σχέση με ένα υποθετικό σενάριο χωρίς πόλεμο εκτιμώνται σε περίπου 56 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η ανάκαμψη ενδέχεται να αποδειχθεί αργή. Οι οικονομολόγοι της Allianz Research τοποθετούν την επιστροφή του τουρισμού κοντά στα προπολεμικά επίπεδα στο 2029, καθώς μια νέα επίθεση σε αεροδρόμιο ή άλλη κρίσιμη υποδομή μπορεί να ανατρέψει γρήγορα τη βελτίωση της ταξιδιωτικής ζήτησης.

Ανάλογες πιέσεις καταγράφονται στην αγορά ακινήτων του Ντουμπάι. Οι τιμές κατοικιών είχαν υποχωρήσει κατά 10,2% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με το υψηλό του Ιανουαρίου 2026. Η διόρθωση συνδέεται με την επιφυλακτικότητα των διεθνών αγοραστών, τη μειωμένη επενδυτική εμπιστοσύνη και τις ανησυχίες για τη μελλοντική ζήτηση.

Έτσι, η σύγκρουση πλήττει όχι μόνο τις παραδοσιακές πηγές πλούτου των κρατών του Κόλπου αλλά και τους κλάδους που υποτίθεται ότι θα αποτελούσαν τη βάση μιας πιο διαφοροποιημένης οικονομίας.

Από τα μεγαλεπήβολα έργα στην ασφάλεια και την ανθεκτικότητα

Μία από τις πιο ουσιαστικές διαπιστώσεις της μελέτης είναι ότι ο πόλεμος επιταχύνει την αναθεώρηση των επενδυτικών προτεραιοτήτων.

Τα φιλόδοξα αναπτυξιακά προγράμματα, που τα προηγούμενα χρόνια έδιναν έμφαση σε υπερσύγχρονες πόλεις, τουριστικά συγκροτήματα και μεγάλες επενδύσεις ακινήτων, αντιμετωπίζουν πλέον μεγαλύτερο ανταγωνισμό για τους διαθέσιμους δημόσιους πόρους.

Στο επίκεντρο μεταφέρονται η προστασία των υποδομών, η ενεργειακή ασφάλεια, οι αμυντικές δυνατότητες, τα συστήματα ηλεκτροδότησης, η ύδρευση και τα δίκτυα μεταφορών.

Η Allianz Research εκτιμά ότι οι νέες δαπάνες και επενδυτικές δεσμεύσεις σε αυτούς τους τομείς θα φτάσουν τα 380 έως 400 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2030.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα αποκτούν οι αγωγοί και οι νέοι εμπορικοί διάδρομοι που μπορούν να παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ. Η ενίσχυση των λιμανιών στην Ερυθρά Θάλασσα και στις ανατολικές ακτές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων εντάσσεται σε αυτή τη στρατηγική αναδιάταξη.

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και γεωπολιτική. Οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να περιορίσουν την έκθεσή τους σε ένα κρίσιμο σημείο συμφόρησης του παγκόσμιου εμπορίου, ακόμη και αν αυτό απαιτεί ιδιαίτερα δαπανηρές επενδύσεις και αναθεώρηση σχεδίων που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εμβληματικά.

Νέος κύκλος δανεισμού και δημοσιονομικών πιέσεων

Η ανάγκη χρηματοδότησης της ανοικοδόμησης και των νέων στρατηγικών επενδύσεων δημιουργεί μία ακόμη πρόκληση για τις κυβερνήσεις της περιοχής: την κάλυψη ολοένα μεγαλύτερων δημοσιονομικών αναγκών.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Allianz Research, το σωρευτικό δημοσιονομικό έλλειμμα των έξι οικονομιών θα φτάσει τα 475 δισεκατομμύρια δολάρια την περίοδο 2026–2030. Εάν συνυπολογιστούν οι λήξεις υφιστάμενων δανείων, οι συνολικές χρηματοδοτικές ανάγκες αυξάνονται στα 722 δισεκατομμύρια δολάρια.

Για την κάλυψή τους, η μελέτη προβλέπει νέα έκδοση χρέους περίπου 301 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αξιοποίηση συναλλαγματικών αποθεμάτων ύψους 125 δισεκατομμυρίων και, ως έσχατη λύση, μεταφορές κεφαλαίων περίπου 90 δισεκατομμυρίων από κρατικά επενδυτικά ταμεία.

Αυτή η στροφή στον δανεισμό αναμένεται να αυξήσει την έκθεση ορισμένων χωρών στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου. Το Μπαχρέιν εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτο, καθώς συνδυάζει υψηλό δημόσιο χρέος με αυξανόμενο κόστος χρηματοδότησης.

Παράλληλα, η ανάγκη επαναπατρισμού κεφαλαίων από τα κρατικά επενδυτικά ταμεία για τη χρηματοδότηση εγχώριων έργων θα μπορούσε να επηρεάσει τις διεθνείς επενδυτικές ροές. Η Allianz Research υπολογίζει ότι περίπου 120 δισεκατομμύρια δολάρια ενδέχεται να κατευθυνθούν σε πρόσθετες εγχώριες επενδύσεις έως το 2030, περιορίζοντας αντίστοιχα τα διαθέσιμα κεφάλαια για το εξωτερικό.

Πρόκειται για μία εξέλιξη με σημασία πέρα από τη Μέση Ανατολή, δεδομένου του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζουν τα κρατικά επενδυτικά ταμεία του Κόλπου στις διεθνείς αγορές ομολόγων, ακινήτων και επιχειρηματικών συμμετοχών.

Το παράδοξο της επόμενης ημέρας: Νέες επενδυτικές ευκαιρίες μέσα από την καταστροφή

Παρά το βαρύ οικονομικό πλήγμα, η διαδικασία ανασυγκρότησης δημιουργεί νέες προοπτικές για ιδιωτικά και ξένα κεφάλαια.

Η Allianz Research υπολογίζει σε περίπου 160 δισεκατομμύρια δολάρια τις δυνητικές επενδυτικές ευκαιρίες που συνδέονται κυρίως με νέες υποδομές μεταφοράς ενέργειας, συστήματα ασφαλείας και αμυντικές δραστηριότητες.

Σημαντικό ρόλο αναμένεται να αποκτήσουν επίσης οι ψηφιακές υποδομές και τα κέντρα δεδομένων που εξυπηρετούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, η σύγκρουση ανέδειξε ότι ακόμη και αυτές οι εγκαταστάσεις αποτελούν ευάλωτους στόχους, ενισχύοντας την ανάγκη για ασφαλή δίκτυα ηλεκτροδότησης και ανθεκτικά συστήματα λειτουργίας.

Το βασικό ζητούμενο για τις κυβερνήσεις δεν είναι πλέον μόνο η προσέλκυση επενδύσεων, αλλά η διασφάλιση ότι οι νέες υποδομές θα μπορούν να λειτουργούν ακόμη και σε συνθήκες γεωπολιτικής αστάθειας.

Μια κρίση που αλλάζει οριστικά τον οικονομικό χάρτη

Η έκθεση της Allianz Trade αναδεικνύει μια βαθύτερη ανατροπή: ο Περσικός Κόλπος καλείται να αναθεωρήσει ένα αναπτυξιακό μοντέλο που στηριζόταν στη γεωγραφική του θέση, στην ενεργειακή ισχύ και στην ικανότητα προσέλκυσης διεθνών κεφαλαίων.

Τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια των υλικών ζημιών αποτελούν την άμεση αποτύπωση των καταστροφών. Τα 790 δισεκατομμύρια δολάρια της προβλεπόμενης απώλειας παραγωγής αντιπροσωπεύουν μια διαφορετική, μακροχρόνια διάσταση: τον πλούτο που οι οικονομίες της περιοχής εκτιμάται ότι δεν θα δημιουργήσουν μέσα στην επόμενη πενταετία σε σύγκριση με την προπολεμική αναπτυξιακή πορεία τους.

Οι δύο εκτιμήσεις δεν πρέπει να συγχέονται, καθώς η πρώτη αφορά φυσικές καταστροφές και ανάγκες αποκατάστασης, ενώ η δεύτερη τη σωρευτική υστέρηση οικονομικής δραστηριότητας.

Η επιστροφή στην ανάπτυξη, επομένως, δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την παύση των εχθροπραξιών. Θα κριθεί επίσης από την ταχύτητα αποκατάστασης των υποδομών, τη σταθεροποίηση των εμπορικών διαδρομών, την επιστροφή της επενδυτικής εμπιστοσύνης και την ικανότητα των κυβερνήσεων να χρηματοδοτήσουν τις νέες προτεραιότητές τους χωρίς να υπονομεύσουν τη δημοσιονομική τους σταθερότητα.

Το μεγαλύτερο ίσως κόστος του πολέμου είναι ότι υποχρεώνει τις χώρες του Κόλπου να αφιερώσουν ένα σημαντικό μέρος των οικονομικών τους πόρων όχι στη δημιουργία του μέλλοντος που σχεδίαζαν, αλλά στην προστασία και την αποκατάσταση όσων ήδη είχαν οικοδομήσει.