Αναβολή συνομιλιών Ιράν και αραβικών χωρών στη Μέση Ανατολή

Οι ελπίδες για αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή δέχθηκαν νέο πλήγμα, καθώς αναβλήθηκε η προγραμματισμένη για τη Δευτέρα περιφερειακή συνάντηση μεταξύ του Ιράν και αραβικών κρατών του Κόλπου, την ώρα που οι επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές και ναυτιλιακές υποδομές εντείνουν τις ανησυχίες για την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου.

Η διπλωματική προσπάθεια επικεντρωνόταν σε συνάντηση που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στο Ομάν με τη συμμετοχή του Ιράν και χωρών του Κόλπου. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Σαγίντ Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, ανακοίνωσε ότι η συνάντηση αναβάλλεται «προς όφελος της συναίνεσης», περιορίζοντας τις προσδοκίες για άμεση συμφωνία σχετικά με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη είχε δηλώσει ότι σκόπευε να παρουσιάσει στις χώρες της περιοχής πρόταση που είχε επεξεργαστεί με το Μουσκάτ για τη διαχείριση των θαλάσσιων οδών. Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η αναβολή αποφασίστηκε έπειτα από αίτημα ορισμένων περιφερειακών κρατών και ότι Ιράν και Ομάν θα προσπαθήσουν να καθορίσουν νέα ημερομηνία.

Ήδη πριν από την αναβολή, πάντως, οι προσδοκίες για οριστική συμφωνία ήταν περιορισμένες. Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, μία από τις προτάσεις της Τεχεράνης αφορούσε ακόμη και τη δυνατότητα επιβολής τελών σε πλοία που διέρχονται από το Ορμούζ, ζήτημα στο οποίο το Ομάν είχε εκφράσει αντιρρήσεις.

Η εικόνα έχει αλλάξει δραματικά μετά την έναρξη του πολέμου. Τα στοιχεία της EIA για το δεύτερο τρίμηνο του 2026 δείχνουν ότι οι ροές μέσω Ορμούζ είχαν ήδη υποχωρήσει στα 4,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από περισσότερα από 21 εκατ. βαρέλια ημερησίως στα τέλη του 2025.

Το Σαββατοκύριακο, οι διελεύσεις εμπορικών πλοίων περιορίστηκαν σε μονοψήφιο αριθμό ανά ημέρα, πολύ χαμηλότερα από τον πρόσφατο μέσο όρο. Τα συγκεκριμένα στοιχεία μάλιστα δεν περιλαμβάνουν πλοία που ενδέχεται να κινούνται με απενεργοποιημένο το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης AIS ώστε να δυσκολεύεται ο εντοπισμός τους.

Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο κρίσιμη μετά τη διακοπή λειτουργίας του σαουδαραβικού αγωγού East-West έπειτα από αεροπορική επίθεση.

Ο αγωγός μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων μεταφέρει πετρέλαιο από τις εγκαταστάσεις της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Αποτελεί ουσιαστικά τη σημαντικότερη χερσαία εναλλακτική διαδρομή που επιτρέπει στο Ριάντ να παρακάμπτει το Ορμούζ.

Η ονομαστική δυναμικότητά του ανέρχεται περίπου στα 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως και, σύμφωνα με την EIA, μπορεί προσωρινά να αυξηθεί ακόμη περισσότερο.

Πριν από την επίθεση, μέσω του αγωγού διοχετεύονταν περίπου 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Η διακοπή της λειτουργίας του σημαίνει ότι έως και 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου θα μπορούσε να βρεθεί σε κίνδυνο εάν το πρόβλημα παραταθεί.

Οι διαθέσιμες ποσότητες πετρελαίου που βρίσκονται ήδη αποθηκευμένες στο Γιανμπού εκτιμάται ότι επαρκούν για περίπου πέντε έως επτά ημέρες εξαγωγών. Μέχρι στιγμής, η Σαουδική Αραβία δεν έχει ανακοινώσει το πλήρες μέγεθος των ζημιών ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα επαναλειτουργίας του αγωγού.

Οι εκτιμήσεις για τις επισκευές διαφέρουν σημαντικά, από λίγες ημέρες έως αρκετές εβδομάδες, γεγονός που προσθέτει ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην αγορά.

Πίεση και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Την ίδια στιγμή, η προέλαση των Χούθι στην Υεμένη δημιουργεί ένα δεύτερο μέτωπο για τις ενεργειακές μεταφορές.

Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες έχουν ενισχύσει τη θέση τους κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας και ανακοίνωσαν νέες επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών στόχων. Η κατάληψη στρατηγικών θέσεων κοντά στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αυξάνει τους φόβους ότι μπορούν να ασκήσουν πολύ μεγαλύτερη πίεση στη ναυσιπλοΐα.

Το πέρασμα αυτό είναι εξίσου σημαντικό για τις μεταφορές μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης. Σύμφωνα με την EIA, το πρώτο εξάμηνο του 2025 περνούσαν από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ περίπου 4,2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ενώ η ανασφάλεια στην περιοχή είχε ήδη οδηγήσει πολλές εταιρείες σε παρακάμψεις μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.

Μια σοβαρή ταυτόχρονη διαταραχή στο Ορμούζ και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα είχε ιδιαίτερα μεγάλες συνέπειες, καθώς θα δυσκόλευε τόσο την έξοδο πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο όσο και τη μεταφορά φορτίων από την Ερυθρά Θάλασσα προς την Ευρώπη.