Άρθρο 23 για τα «κόκκινα» δάνεια: Η απάντηση του υπ. Οικονομικών στις αντιδράσεις, αλλά αφήνει αναπάντητο το κρίσιμο ζήτημα της δικαστικής προστασίας

Στη δημόσια αντιπαράθεση για τα «κόκκινα» δάνεια παρεμβαίνει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, επιχειρώντας να αποκρούσει τις σοβαρές ενστάσεις που διατυπώνουν οι δικηγορικοί σύλλογοι και όλα κόμματα της αντιπολίτευσης για το άρθρο 23 του πολυνομοσχεδίου που βρίσκεται στη Βουλή.

Πηγές του υπουργείου χαρακτηρίζουν αβάσιμη την κριτική ότι η νέα διάταξη καταργεί τη δικαστική προστασία των οφειλετών. Επιμένουν ότι οι νέες ρυθμίσεις προϋποθέτουν τη συναίνεση των δανειοληπτών, προβλέπουν περισσότερη διαφάνεια και δεν καταργούν τη δυνατότητα προσφυγής στη Δικαιοσύνη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Κόκκινα δάνεια: Πλειστηριασμοί χωρίς διαταγή πληρωμής. Τι προβλέπει το άρθρο 231 για τις διμερείς ρυθμίσεις

Νέα δεδομένα για χιλιάδες δανειολήπτες δημιουργεί διάταξη του νομοσχεδίου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς οι συμφωνίες ρύθμισης οφειλών θα αποκτούν ισχύ εκτελεστού τίτλου

Απέναντί στο υπουργείο Οικονομικών, η Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος χαρακτηρίζει τη ρύθμιση «προκλητικά ευνοϊκή» για τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων και ζητά την άμεση απόσυρσή της.

Η εξέταση της διάταξης και των επιχειρημάτων των δύο πλευρών δείχνει ότι το υπουργείο έχει βάση όταν υποστηρίζει ότι δεν καταργείται συνολικά το δικαίωμα δικαστικής προσφυγής. Δεν εξηγεί όμως επαρκώς γιατί η μεταφορά της δικαστικής άμυνας σε μεταγενέστερο στάδιο δεν αποδυναμώνει την πρακτική προστασία του οφειλέτη.

Τι προβλέπει το άρθρο 23 και γιατί προκάλεσε αντιδράσεις

Το επίμαχο άρθρο 23 προβλέπει την προσθήκη του άρθρου 63Ε στον νόμο 5072/2023, στο πλαίσιο της νέας διαδικασίας διμερούς ρύθμισης οφειλών. Η κρίσιμη πρόβλεψη είναι ότι η σύμβαση ρύθμισης αποτελεί εκτελεστό τίτλο, σύμφωνα με το άρθρο 904 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Μέχρι σήμερα, για να προχωρήσει ένας πιστωτής σε αναγκαστική εκτέλεση, πρέπει να διαθέτει νόμιμο εκτελεστό τίτλο, όπως διαταγή πληρωμής, δικαστική απόφαση ή συμβολαιογραφικό έγγραφο που πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις. Με τη νέα διάταξη, η ίδια η ιδιωτική σύμβαση ρύθμισης αποκτά εκτελεστότητα απευθείας από τον νόμο.

Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις ενεργοποίησης της απαίτησης, η τράπεζα ή ο διαχειριστής της μπορεί να αξιοποιήσει τη σύμβαση για να κινήσει διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης, χωρίς να χρειαστεί προηγουμένως να αποκτήσει διαταγή πληρωμής.

Ο πιστωτής εξοικονομεί μια διαδικασία και μπορεί να κινηθεί ταχύτερα. Ο δανειολήπτης, αντίστοιχα, χάνει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει τη συγκεκριμένη απαίτηση μέσω της ειδικής ανακοπής κατά διαταγής πληρωμής, όταν αυτή δεν εκδίδεται.

Παραμένει βεβαίως η ανακοπή κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης. Πρόκειται όμως για διαφορετικό ένδικο βοήθημα, με διαφορετικές διαδικαστικές προϋποθέσεις.

Η κυβέρνηση επικαλείται τη συναίνεση αλλά πόσο ελεύθερη είναι όμως η επιλογή;

Το ισχυρότερο επιχείρημα του υπουργείου είναι ότι κανένας servicer δεν αποκτά μονομερώς το δικαίωμα να μετατρέπει οποιοδήποτε δάνειο σε εκτελεστό τίτλο. Η πρόβλεψη αφορά σύμβαση ρύθμισης, δηλαδή συμφωνία την οποία αποδέχεται ο οφειλέτης. Αυτό είναι ουσιαστικό και πρέπει να αναγνωριστεί. Η αρχική δανειακή σύμβαση δεν αποκτά αυτομάτως, εξαιτίας του άρθρου 23, την ίδια εκτελεστότητα. Ωστόσο, υπάρχει ένα δεύτερο ερώτημα, στο οποίο το ενημερωτικό σημείωμα δεν δίνει πειστική απάντηση. Είναι πράγματι ισότιμη η διαπραγμάτευση μεταξύ ενός οικονομικά πιεσμένου δανειολήπτη και ενός μεγάλου χρηματοπιστωτικού οργανισμού; Ένας οφειλέτης που αντιμετωπίζει τον κίνδυνο πλειστηριασμού μπορεί να αποδεχθεί μια συμφωνία όχι επειδή θεωρεί όλους τους όρους δίκαιους, αλλά επειδή αυτή αποτελεί τη μοναδική διαθέσιμη επιλογή για να αποφύγει άμεσα την απώλεια της περιουσίας του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η συναίνεσή του είναι νομικά άκυρη.

Σημαίνει, όμως, ότι η ύπαρξη υπογραφής δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει πως ο δανειολήπτης είχε πραγματική διαπραγματευτική ισχύ ή κατανόησε πλήρως τις συνέπειες της συμφωνίας.

Ιδίως όταν μία από αυτές τις συνέπειες είναι ότι, σε περίπτωση απώλειας της ρύθμισης, ο πιστωτής θα διαθέτει ήδη εκτελεστό τίτλο.

Οι δικηγορικοί σύλλογοι επισημαίνουν ακριβώς αυτή την ανισορροπία. Και στο σημείο αυτό η κριτική τους δεν μπορεί να απορριφθεί απλώς με την επίκληση της συναίνεσης.

Η ανακοπή του άρθρου 933: Υπάρχει δικαστική προστασία, αλλά είναι η ίδια;

Στο δεύτερο σημείο της απάντησής του, το υπουργείο επικαλείται το άρθρο 933 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Πράγματι, ο οφειλέτης εξακολουθεί να μπορεί να προσφύγει στη Δικαιοσύνη, αμφισβητώντας την εγκυρότητα του εκτελεστού τίτλου, τη διαδικασία εκτέλεσης ή την απαίτηση. Επομένως, ο ισχυρισμός ότι το άρθρο 23 καταργεί πλήρως τη δικαστική προστασία δεν είναι ακριβής.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τίποτε δεν αλλάζει. Το ουσιώδες είναι πως μεταβάλλεται η διαδικασία μέσω της οποίας ο πιστωτής αποκτά τη δυνατότητα αναγκαστικής εκτέλεσης.

Στην περίπτωση της διαταγής πληρωμής, προηγείται μια θεσμοθετημένη διαδικασία ελέγχου της αίτησης και των εγγράφων και προβλέπεται η ειδική ανακοπή του άρθρου 632.

Αξίζει μάλιστα να επισημανθεί ότι, από τον Μάιο του 2026, η έκδοση διαταγών πληρωμής έχει ανατεθεί σε οριζόμενους δικηγόρους, βάσει του νέου δικονομικού πλαισίου. Επομένως, η σύγκριση δεν πρέπει να παρουσιάζεται απλουστευτικά ως επιλογή μεταξύ δικαστή και ιδιωτικής συμφωνίας. Παραμένει, πάντως, η διαφορά ανάμεσα σε έναν θεσμοθετημένο έλεγχο για την έκδοση τίτλου και στην απευθείας αναγνώριση εκτελεστότητας με βάση τη σύμβαση.

Επιπλέον, η προσφυγή στη Δικαιοσύνη δεν συνεπάγεται αυτομάτως την αναστολή της αναγκαστικής εκτέλεσης.

Ο δανειολήπτης ενδέχεται να χρειαστεί πρόσθετες δικαστικές ενέργειες για να αποτρέψει την εξέλιξη των μέτρων εις βάρος του, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου.

Έτσι, ενώ το δικαίωμα προσφυγής διατηρείται, η πρακτική αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από τον χρόνο, το κόστος και τη δυνατότητα έγκαιρης δικαστικής παρέμβασης.

Άλλο, συνεπώς, είναι να μπορεί κάποιος να προσφύγει στα δικαστήρια και άλλο να διαθέτει αποτελεσματικά μέσα για να αποτρέψει εγκαίρως μια δυσμενή εξέλιξη.

Αυτή τη διάκριση το υπουργείο δεν αντιμετωπίζει επαρκώς.

Το μεγάλο κενό: Ποιος πιστοποιεί το πραγματικό υπόλοιπο του χρέους;

Ίσως η σημαντικότερη παρατήρηση των δικηγορικών συλλόγων να αφορά ένα ιδιαίτερα πρακτικό ζήτημα: τον προσδιορισμό του ποσού για το οποίο θα μπορεί να κινηθεί η αναγκαστική εκτέλεση. Μια σύμβαση ρύθμισης μπορεί να έχει διάρκεια πολλών ετών. Στο διάστημα αυτό πραγματοποιούνται καταβολές, υπολογίζονται τόκοι, ενδέχεται να προκύπτουν καθυστερήσεις ή να δημιουργούνται διαφωνίες για χρεώσεις. Αν η ρύθμιση καταγγελθεί, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο ακριβώς ποσό εξακολουθεί να οφείλεται.

Ας υποθέσουμε ότι ένας δανειολήπτης έχει συμφωνήσει σε ρύθμιση 80.000 ευρώ και έχει καταβάλει σταδιακά 15.000 ευρώ. Αν στη συνέχεια χαθεί η ρύθμιση, δεν αρκεί απλώς να υπάρχει η αρχική συμφωνία.

Πρέπει να προσδιοριστεί το νόμιμα απαιτητό υπόλοιπο, λαμβάνοντας υπόψη τις καταβολές, τους συμβατικούς όρους, τους τόκους, ενδεχόμενες χρεώσεις και τις συνέπειες της καταγγελίας.

Τι συμβαίνει αν ο servicer υπολογίζει διαφορετικό ποσό από εκείνο που θεωρεί σωστό ο δανειολήπτης;

Ποιος ελέγχει την ακρίβεια των στοιχείων πριν αρχίσει η αναγκαστική εκτέλεση;

Και ποιος φέρει στην πράξη το βάρος να αποδείξει ότι το ποσό είναι λανθασμένο;

Οι δικηγορικοί σύλλογοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν επαρκείς ειδικές εγγυήσεις για την πιστοποίηση του υπολοίπου.

Το υπουργείο απαντά ότι ο πιστωτής εξακολουθεί να οφείλει να τεκμηριώνει την απαίτησή του.

Η απάντηση είναι νομικά βάσιμη ως γενική αρχή, αλλά δεν λύνει ολόκληρο το πρόβλημα.

Το γεγονός ότι μια απαίτηση πρέπει να είναι βέβαιη και εκκαθαρισμένη δεν εξηγεί από μόνο του πώς θα ελέγχεται εγκαίρως το μεταβαλλόμενο υπόλοιπο μιας μακροχρόνιας ρύθμισης.

Εδώ θα μπορούσε να υπάρξει ουσιαστική νομοθετική βελτίωση, με σαφείς κανόνες για την αναλυτική πιστοποίηση της οφειλής, την αφαίρεση των καταβολών και την ενημέρωση του δανειολήπτη πριν από την ενεργοποίηση της εκτέλεσης.