Έκθεση Ελεγκτικού Συνεδρίου: «Αγνώστου ιδιοκτήτη» 3,45 εκατ. ακίνητα στην Ελλάδα

Περισσότερα από 4.000 νομοθετήματα, όπως νόμοι, διατάγματα, υπουργικές αποφάσεις και εγκύκλιοι, έχουν εκδοθεί διαχρονικά για το Κτηματολόγιο. Ένα πυκνό, συχνά αντιφατικό πλέγμα ρυθμίσεων και ένας θεσμός αυτός που Κτηματολογίου που αντιμετωπίστηκε στη χώρα μας ευκαιριακά και αποσπασματικά.

Σήμερα, το αποτέλεσμα αυτής της πολυνομίας είναι ιδιαίτερα βαρύ, καθώς μεταξύ των άλλων έχει αφήσει και 3,45 εκατομμύρια ακίνητα, σχεδόν το 9% του συνόλου, να παραμένουν καταγεγραμμένα ως «αγνώστου ιδιοκτήτη». Την ίδια στιγμή, ένα έργο που ξεκίνησε θεσμικά το 1995 εξακολουθεί, τρεις δεκαετίες μετά, να μην έχει ολοκληρωθεί, με το συνολικό κόστος να προσεγγίζει το 1 δισ. ευρώ.

Αυτά είναι μερικά απότα ευρήματα που καταγράφονται στην 123 σελίδων έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου με τίτλο: «Γιατί καθυστερεί η κτηματογράφηση ολόκληρης της Χώρας; Έχει αποδώσει η λειτουργία του Κτηματολογίου, όπου η κτηματογράφηση έχει ολοκληρωθεί;».

Όπως σημειώνεται στην έκθεση, «το χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε είναι αντικειμενικά υπέρμετρα εκτεταμένο, ακόμη και για ένα τόσο σύνθετο εγχείρημα». Η καθυστέρηση δεν είναι τυχαία. Η έκθεση εντοπίζει ένα πλέγμα παραγόντων που λειτουργούν σωρευτικά. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν οι εγγενείς δυσκολίες ενός έργου που επιχειρεί να καταγράψει «εκ του μηδενός» το σύνολο της ακίνητης περιουσίας της χώρας.

Από την άλλη, όμως, αναδεικνύονται διαχρονικές παθογένειες. «Συχνές μεταβολές του νομοθετικού πλαισίου», «καθυστερήσεις στη συλλογή δηλώσεων» και «υποστελέχωση των υπηρεσιών ποιοτικού ελέγχου». Η έκθεση το περιγράφει με σαφήνεια: «η κτηματογράφηση δεν αφορά απλώς την καταγραφή ιδιοκτησιών, αλλά τη χαρτογράφηση όλης της χώρας… και την επαλήθευση τίτλων». Πρόκειται, δηλαδή, για μια διαδικασία που αγγίζει τον πυρήνα της οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης.

Τι αποκαλύπτει η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου

Τα 5 πορίσματα του ελέγχου είναι τα ακόλουθα:

1. Τρεις δεκαετίες μετά τη νομοθετική πρόβλεψή της, η κτηματογράφηση πλησιάζει στο τέλος της.

Το χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε είναι αντικειμενικά υπέρμετρα εκτεταμένο, ακόμη και για ένα τόσο σύνθετο εγχείρημα.

Αξιοσημείωτη πρόοδος σημειώθηκε κατά την τελευταία δεκαετία.

2. Σημαντικός αριθμός ακινήτων έχουν καταχωρισθεί ως αγνώστου ιδιοκτήτη. Η καθυστέρηση ολοκλήρωσης της κτηματογράφησης οφείλεται σε:

• Εγγενείς παράγοντες και χρόνιες δυσλειτουργίες, όπως η ελλιπής καταγραφή της δημόσιας περιουσίας και η μη σύνταξη δασικών χαρτών
• Συχνές μεταβολές του νομοθετικού πλαισίου
• Λειτουργικά προβλήματα, όπως καθυστερήσεις στη συλλογή δηλώσεων, δυσχέρειες στη συγκρότηση των επιτροπών ενστάσεων και υποστελέχωση των υπηρεσιών ποιοτικού ελέγχου.

3. Σε πολλές περιοχές περατώθηκε πρόωρα η κτηματογράφηση χωρίς προηγούμενη ολοκλήρωση της εξέτασης αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων από τις αρμόδιες Επιτροπές ή τον ανάδοχο.

Δεν έχει γίνει μέχρι τώρα χρήση της νομοθετικά προβλεπόμενης δυνατότητας περάτωσης της κτηματογράφησης χωρίς προηγούμενη ανάρτηση.

Προβλέφθηκαν ιδιαίτερα αυστηρές διαδικαστικές προϋποθέσεις εξέτασης των αιτήσεων διόρθωσης των κτηματολογικών εγγραφών για υποθέσεις εκτοπισμού και γεωμετρικών μεταβολών.

Τα μέτρα αυτά, ενώ επιταχύνουν την έναρξη της λειτουργίας του Κτηματολογίου, μπορούν να προκαλέσουν παρατεταμένη αβεβαιότητα ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων και επιβάρυνση του δικαστικού συστήματος, αν δεν επιταχυνθεί η διεκπεραίωση των εκκρεμών αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων.

4. Ύπαρξη μεγάλου αριθμού εκκρεμών εγγραπτέων πράξεων και αντιρρήσεων σε ορισμένα κτηματολογικά γραφεία και υποκαταστήματα λόγω υποστελέχωσης.

Η υλοποίηση του φυσικού αντικειμένου της ψηφιοποίησης του αρχείου των υποθηκοφυλακείων προχωρά με ικανοποιητικό ρυθμό.

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης επιτάχυνε σημαντικά τον νομικό έλεγχο των εγγραπτέων πράξεων, συνεπάγεται δε την ανάγκη πρόβλεψης κατάλληλων δικλίδων ασφαλείας. Οι διαδικασίες έχουν ψηφιοποιηθεί σε σημαντικό βαθμό, διαπιστώνονται όμως ορισμένες δυσλειτουργίες.

5. Το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του Κτηματολογίου είναι επεξεργασμένο.

Υφίσταται νομοθετική ασάφεια ως προς το αν η οριστικοποίηση ανακριβών πρώτων εγγραφών συνεπάγεται πρωτότυπη κτήση της κυριότητας από τον ανακριβώς εγγεγραμμένο.

Χρήζει επανεξέτασης το καθεστώς αποζημιωτικής ευθύνης του Ελληνικού Κτηματολογίου για εσφαλμένες εγγραφές.

Ολόκληρη η έκθεση εδώ