Εθνική Τράπεζα: Γιατί η Ελλάδα καταγράφει διαδοχικές δημοσιονομικές υπεραποδόσεις

Η ενίσχυση της φορολογικής αποτελεσματικότητας, σε συνδυασμό με τις ευνοϊκές μακροοικονομικές εξελίξεις, αποτελεί τον βασικό λόγο για τις συνεχείς δημοσιονομικές υπεραποδόσεις της Ελλάδας την τελευταία τετραετία, σύμφωνα με ειδική ανάλυση της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Τράπεζας.

Η μελέτη επισημαίνει ότι το 2025 η χώρα κατέγραψε πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% του ΑΕΠ, το υψηλότερο ιστορικά και το μεγαλύτερο μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η μέση υπέρβαση των δημοσιονομικών στόχων κατά την περίοδο 2022-2025 προσέγγισε το 2% του ΑΕΠ ετησίως. Παράλληλα, τα στοιχεία του πρώτου τετραμήνου του 2026 προδιαγράφουν νέα υπεραπόδοση, καθώς το πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης αυξήθηκε κατά 1,4 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση.

Σύμφωνα με την ΕΤΕ, περίπου τα δύο τρίτα της σωρευτικής δημοσιονομικής υπεραπόδοσης προήλθαν από την αύξηση των φορολογικών εσόδων. Τα συνολικά φορολογικά έσοδα και οι ασφαλιστικές εισφορές αυξήθηκαν κατά 27,1 δισ. ευρώ την περίοδο 2022-2025, ενώ χωρίς τις εισφορές η αύξηση διαμορφώθηκε στα 22 δισ. ευρώ, οδηγώντας τα φορολογικά έσοδα στο ιστορικό υψηλό του 28,4% του ΑΕΠ.

Κομβική ήταν η συμβολή του ΦΠΑ, με την άνοδο της ιδιωτικής κατανάλωσης, την εκρηκτική αύξηση των τουριστικών εισπράξεων και τη μετατόπιση της κατανάλωσης προς αγαθά και υπηρεσίες υψηλότερης φορολόγησης να ενισχύουν σημαντικά τις εισπράξεις. Παράλληλα, η μείωση του κενού συμμόρφωσης στον ΦΠΑ σε επίπεδα κάτω του 10%, από περίπου 25% το 2018, απέφερε σωρευτικά επιπλέον έσοδα 1,5 δισ. ευρώ, αναδεικνύοντας τον ρόλο των παρεμβάσεων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.

Αντίστοιχα, αυξημένα ήταν και τα έσοδα από τη φορολογία εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων, εξέλιξη που αποδίδεται στην ενίσχυση της απασχόλησης, των μισθών, της επιχειρηματικής κερδοφορίας αλλά και στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης. Η μελέτη εκτιμά ότι σχεδόν το 40% της συνολικής αύξησης των εσόδων από ΦΠΑ και φόρους εισοδήματος την περίοδο 2022-2025 οφείλεται αποκλειστικά στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του φορολογικού μηχανισμού.

Σημαντική συμβολή στη δημοσιονομική επίδοση είχε και η συγκράτηση των πρωτογενών δαπανών, οι οποίες υποχώρησαν στο 45,1% του ΑΕΠ την περίοδο 2024-2025, μετά την απόσυρση των έκτακτων μέτρων στήριξης της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης, αλλά και μέσω αυστηρότερου ελέγχου των δημόσιων δαπανών.

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η Εθνική Τράπεζα προβλέπει ότι το πρωτογενές πλεόνασμα θα διαμορφωθεί περίπου στο 4% του ΑΕΠ το 2026 και στο 3,5% το 2027, υπερβαίνοντας τους επίσημους δημοσιονομικούς στόχους. Η εξέλιξη αυτή εκτιμάται ότι θα δημιουργήσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο για νέες φοροελαφρύνσεις μετά το 2027, ενώ θα επιταχύνει περαιτέρω τη μείωση του δημόσιου χρέους, το οποίο προβλέπεται να υποχωρήσει κάτω από το 120% του ΑΕΠ έως το 2029.