FT: Ο Τραμπ βάζει 300 δισ. δολάρια στο τραπέζι για το Ιράν και δοκιμάζει τα όρια της «σκληρής» διπλωματίας

Η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, το ενδεχόμενο δημιουργίας επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Ιράν, εφόσον η Τεχεράνη τηρήσει τους όρους μιας ευρύτερης συμφωνίας.

Η πρόταση, όπως παρουσιάζεται, δεν μοιάζει με απλή οικονομική ενίσχυση. Πρόκειται περισσότερο για ένα πακέτο κινήτρων, του οποίου η ενεργοποίηση θα εξαρτηθεί από την πορεία εφαρμογής δεσμεύσεων γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα, την περιφερειακή συμπεριφορά του Ιράν και κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας, όπως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ.

Η κίνηση αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί και προχωρήσει, θα σηματοδοτήσει μια εντυπωσιακή μετατόπιση στην αμερικανική τακτική. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει χτίσει μεγάλο μέρος της πολιτικής του ταυτότητας πάνω στη σκληρή γραμμή απέναντι στο Ιράν, από την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015 μέχρι την πολιτική της «μέγιστης πίεσης». Ωστόσο, η ιδέα ενός τόσο μεγάλου χρηματοδοτικού μηχανισμού δείχνει ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να επιχειρεί έναν συνδυασμό πίεσης και ανταμοιβής: κυρώσεις και στρατηγική αποτροπή από τη μία πλευρά, οικονομική προοπτική από την άλλη.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος θα πληρώσει και υπό ποιους όρους. Ένα ταμείο 300 δισ. δολαρίων δύσκολα θα μπορούσε να παρουσιαστεί στην αμερικανική κοινή γνώμη ως άμεση χρηματοδότηση προς την Τεχεράνη. Γι’ αυτό και η συζήτηση φαίνεται να περιστρέφεται γύρω από επενδύσεις, εγγυήσεις και κεφάλαια που θα μπορούσαν να συνδεθούν με τρίτες χώρες, ιδιωτικούς φορείς ή περιφερειακούς εταίρους. Η διατύπωση έχει σημασία, καθώς άλλο «αποζημίωση», άλλο «ανασυγκρότηση», άλλο «επενδυτικό ταμείο». Στην πολιτική της Ουάσιγκτον, οι λέξεις συχνά καθορίζουν αν μια συμφωνία μπορεί να επιβιώσει στο εσωτερικό μέτωπο.

Για το Ιράν, το οικονομικό διακύβευμα είναι τεράστιο. Η χώρα παραμένει υπό βαριά πίεση από κυρώσεις, περιορισμούς στις εξαγωγές και δυσκολίες πρόσβασης στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ένα τέτοιο ταμείο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρό κίνητρο για την ιρανική ηγεσία, ιδίως αν συνδεθεί με έργα υποδομών, ενέργειας και ανασυγκρότησης. Παράλληλα, όμως, θα δημιουργούσε και εσωτερικές εντάσεις: οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη δύσκολα θα αποδεχθούν μια συμφωνία που θα εκληφθεί ως οικονομικό αντάλλαγμα για στρατηγικές υποχωρήσεις.

Αντίστοιχα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πρόταση μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις όχι μόνο από Δημοκρατικούς, αλλά και από Ρεπουμπλικανούς που θεωρούν ότι οποιαδήποτε οικονομική διευκόλυνση προς το Ιράν ισοδυναμεί με επιβράβευση ενός αντιπάλου. Ο Τραμπ θα επιχειρήσει πιθανότατα να παρουσιάσει το σχέδιο ως συναλλαγή ισχύος, δηλαδή ότι το Ιράν λαμβάνει οικονομική προοπτική μόνο εφόσον συμμορφωθεί, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν το δικαίωμα να παγώσουν ή να ακυρώσουν τα οφέλη αν η συμφωνία παραβιαστεί.

Η γεωπολιτική διάσταση είναι εξίσου σημαντική. Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ένας από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο. Μια συμφωνία που θα μειώνει τον κίνδυνο στρατιωτικής ανάφλεξης και θα διασφαλίζει τη ναυσιπλοΐα θα είχε άμεσο αντίκτυπο στις αγορές πετρελαίου, στην ασφάλεια του Κόλπου και στις σχέσεις των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους. Όμως η ίδια συμφωνία θα μπορούσε να προκαλέσει νευρικότητα στο Ισραήλ και σε χώρες της περιοχής που αντιμετωπίζουν το Ιράν ως μόνιμη απειλή.

Στην ουσία, το σχέδιο των 300 δισ. δολαρίων αποτυπώνει το δίλημμα κάθε μεγάλης διαπραγμάτευσης με την Τεχεράνη: πώς μπορείς να προσφέρεις αρκετά ώστε να υπάρξει συμφωνία, χωρίς να δώσεις την εντύπωση ότι υποχωρείς; Η απάντηση της κυβέρνησης Τραμπ φαίνεται να είναι ένα μοντέλο αυστηρά υπό όρους οικονομικών κινήτρων. Το αν αυτό θα οδηγήσει σε πραγματική αποκλιμάκωση ή σε έναν ακόμη γύρο καχυποψίας θα εξαρτηθεί από τις λεπτομέρειες που, προς το παρόν, παραμένουν το πιο κρίσιμο και ασαφές μέρος της υπόθεσης.