Η Ευρώπη μιλά για «Tech Liberation Day», αλλά πόσο μακριά είναι αυτή η ημέρα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε το πρώτο μεγάλο βήμα για να περιορίσει την εξάρτησή της από τις αμερικανικές τεχνολογικές πλατφόρμες και τις ασιατικές αλυσίδες παραγωγής ημιαγωγών. Η παρουσίαση του νέου πακέτου «τεχνολογικής κυριαρχίας» στις Βρυξέλλες συνοδεύτηκε από πανηγυρικούς τόνους, με τους αξιωματούχους να μιλούν για «Tech Liberation Day». Ωστόσο, η απελευθέρωση της Ευρώπης από τη Big Tech δεν μπορεί να γίνει ούτε με ένα νομοσχέδιο ούτε μέσα σε λίγους μήνες.

Το πακέτο της Κομισιόν στοχεύει στην ενίσχυση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στους τομείς του cloud, της τεχνητής νοημοσύνης, των ημιαγωγών και του ανοιχτού λογισμικού. Παράλληλα, εισάγει αυστηρότερα κριτήρια για τη συμμετοχή μεγάλων μη ευρωπαϊκών παρόχων, όπως η Amazon, η Microsoft και η Google, σε ιδιαίτερα ευαίσθητους δημόσιους διαγωνισμούς, κυρίως σε τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια, οι τράπεζες και η υγεία.

Η βασική ανησυχία των Βρυξελλών είναι ότι κρίσιμες ευρωπαϊκές υποδομές στηρίζονται σήμερα σε τεχνολογίες που ελέγχονται εκτός ΕΕ. Αυτό αφορά όχι μόνο τα δεδομένα που αποθηκεύονται σε cloud υπηρεσίες, αλλά και τα συστήματα που κρατούν σε λειτουργία νοσοκομεία, ενεργειακά δίκτυα, δημόσιες υπηρεσίες και κρίσιμες επιχειρησιακές λειτουργίες. Η συζήτηση έχει ενταθεί λόγω των γεωπολιτικών εντάσεων και των φόβων ότι μια ξένη κυβέρνηση ή εταιρεία θα μπορούσε, άμεσα ή έμμεσα, να περιορίσει την πρόσβαση σε βασικές ψηφιακές υπηρεσίες.

Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου είναι ο νέος Cloud and AI Development Act, που φιλοδοξεί να δημιουργήσει ευρωπαϊκό πλαίσιο για «κυρίαρχες» υπηρεσίες cloud και AI. Στόχος είναι να επιταχυνθεί η ανάπτυξη data centres στην ΕΕ, να ενισχυθούν οι ευρωπαϊκοί πάροχοι και να τεθούν σαφέστεροι κανόνες για το ποιος ελέγχει τα δεδομένα, το λογισμικό και τις υποδομές σε κρίσιμους τομείς. Η Κομισιόν θέλει τα νέα data centres να είναι πιο ενεργειακά αποδοτικά και, όπου είναι δυνατόν, να χρησιμοποιούν ευρωπαϊκό hardware ή software.

Στους ημιαγωγούς, το Chips Act 2.0 δεν επιχειρεί τόσο να αντιγράψει το μοντέλο των ΗΠΑ ή της Ταϊβάν, όσο να αξιοποιήσει τα υφιστάμενα δυνατά σημεία της Ευρώπης. Η ΕΕ δεν διαθέτει σήμερα έναν ευρωπαϊκό αντίπαλο της Nvidia στον σχεδιασμό AI chips, ούτε έναν αντίστοιχο της TSMC στην προηγμένη παραγωγή. Διαθέτει όμως κρίσιμους παίκτες στην αλυσίδα αξίας, όπως η ολλανδική ASML στον εξοπλισμό παραγωγής chips, αλλά και εταιρείες σε υλικά, αισθητήρες, βιομηχανικούς ημιαγωγούς και προηγμένη συσκευασία.

Η νέα στρατηγική δίνει μεγαλύτερο βάρος στη ζήτηση. Αντί να στηρίζεται μόνο σε μεγάλες επιδοτήσεις για εργοστάσια, η ΕΕ θέλει να χρησιμοποιήσει τη δημόσια προμήθεια, τις συμφωνίες μελλοντικής αγοράς και τη ζήτηση από κράτη και επιχειρήσεις ώστε να βοηθήσει ευρωπαϊκές startups και scaleups να μεγαλώσουν. Με απλά λόγια, η Ευρώπη δεν θέλει μόνο να παράγει περισσότερα chips· θέλει και να δημιουργήσει πελάτες για αυτά.

Παρά ταύτα, το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει το χρηματοδοτικό κενό. Οι ΗΠΑ και η Κίνα επενδύουν τεράστια ποσά σε τεχνητή νοημοσύνη, υπολογιστική ισχύ, υποδομές cloud και ημιαγωγούς. Η Ευρώπη, αντίθετα, κινείται σε ένα περιβάλλον πιο ακριβής ενέργειας, κατακερματισμένων κεφαλαιαγορών, ελλείψεων σε εξειδικευμένο προσωπικό και περιορισμένων δημοσιονομικών περιθωρίων για τα κράτη-μέλη.

Αυτό εξηγεί γιατί αρκετοί εκπρόσωποι της βιομηχανίας υποδέχθηκαν το πακέτο με συγκρατημένη αισιοδοξία. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ζητούν ταχύτερες αδειοδοτήσεις, καλύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια, πιο ενιαία αγορά και περισσότερη στήριξη για την κλιμάκωση καινοτόμων εταιρειών. Προειδοποιούν, όμως, ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να «ρυθμίσει» τον δρόμο της προς την τεχνολογική πρωτοπορία. Πρέπει να χτίσει πραγματική παραγωγική και υπολογιστική ικανότητα.

Από την άλλη πλευρά, οι αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες υποστηρίζουν ότι η ΕΕ πρέπει να αποφύγει μια κλειστή, προστατευτική προσέγγιση. Η Microsoft, η Amazon και η Google έχουν ήδη αναπτύξει ευρωπαϊκές ή τοπικά ελεγχόμενες υπηρεσίες cloud, προσπαθώντας να απαντήσουν στις ανησυχίες για κυριαρχία και ασφάλεια δεδομένων. Το επιχείρημά τους είναι ότι η Ευρώπη χρειάζεται ανοιχτές αγορές, ανταγωνισμό και πρόσβαση στην καλύτερη διαθέσιμη τεχνολογία, όχι αποκλεισμούς.

Το τελικό πακέτο της Κομισιόν αποφεύγει μια σκληρή γραμμή τύπου «Buy European». Αυτό ικανοποιεί όσους φοβούνται ότι η Ευρώπη θα απομονωθεί τεχνολογικά, αλλά απογοητεύει όσους θεωρούν ότι απαιτείται πιο επιθετική βιομηχανική πολιτική για να μειωθεί η εξάρτηση από τις ΗΠΑ και την Ασία. Η πολιτική μάχη τώρα μεταφέρεται στα κράτη-μέλη και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που θα διαπραγματευθούν το τελικό περιεχόμενο των προτάσεων.

Η ουσία είναι ότι η τεχνολογική κυριαρχία δεν σημαίνει πλήρη αυτάρκεια. Η Ευρώπη θα συνεχίσει να χρειάζεται GPUs από εταιρείες όπως η Nvidia και η AMD, συνεργασίες με διεθνείς παρόχους AI και πρόσβαση σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Το ζητούμενο είναι να μην εξαρτάται μονομερώς από τρίτους για τις πιο κρίσιμες ψηφιακές λειτουργίες της.