Η Τουρκία διεκδικεί μεγαλύτερο μερίδιο στην παγκόσμια αμυντική αγορά, με αιχμή τα drones

Η Τουρκία επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη δυναμική που έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια η αμυντική της βιομηχανία, σε μια περίοδο κατά την οποία η Δύση αυξάνει τις στρατιωτικές δαπάνες και οι ισορροπίες ασφαλείας μεταβάλλονται.

Όπως αναφέρει το Reuters, έπειτα από δύο δεκαετίες συστηματικών κρατικών επενδύσεων, η χώρα έχει εξελιχθεί από εισαγωγέα οπλικών συστημάτων σε σημαντικό εξαγωγέα drones, πυρομαχικών και στρατιωτικού εξοπλισμού. Πλέον, η Άγκυρα επιδιώκει να διευρύνει την παρουσία της στις διεθνείς αγορές, αξιοποιώντας τόσο τη ζήτηση που προκαλεί ο πόλεμος στην Ουκρανία όσο και την αβεβαιότητα γύρω από τον μελλοντικό ρόλο των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Από την εξάρτηση στις εξαγωγές

Η Τουρκία, η οποία στο παρελθόν εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από ξένους προμηθευτές, διαθέτει σήμερα αμυντικά προϊόντα σε σχεδόν 40 χώρες. Οι βασικές αγορές της βρίσκονται στον Κόλπο, την Αφρική, την Ασία και τμήματα της Ευρώπης.

Για πολλούς αγοραστές, τα τουρκικά συστήματα θεωρούνται οικονομικότερα, διαθέσιμα σε συντομότερους χρόνους και πιο ευέλικτα ως προς την προσαρμογή τους στις επιχειρησιακές ανάγκες. Αυτό το πλεονέκτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι δυτικοί κατασκευαστές αντιμετωπίζουν αυξημένη ζήτηση, περιορισμούς παραγωγικής δυναμικότητας και μακρούς κύκλους προμηθειών.

Η μετατόπιση αυτή έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο αρκετοί σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ βλέπουν την Τουρκία. Πέρα από τον ρόλο της ως στρατιωτικού πυλώνα στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, η Άγκυρα προβάλλει πλέον και ως δυνητικός βιομηχανικός εταίρος.

Στόχος η Δύση και η ευρωπαϊκή αγορά

Η τουρκική κυβέρνηση προσδοκά ότι η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου, θα λειτουργήσει ως πλατφόρμα προβολής της αμυντικής της βιομηχανίας. Στη συνάντηση αναμένεται να συμμετάσχουν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και άλλοι ηγέτες της Συμμαχίας.

Στόχος της Άγκυρας είναι να ενισχύσει τις πωλήσεις και τα σχήματα συμπαραγωγής στις δυτικές αγορές, με ιδιαίτερη έμφαση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά παραμένει δύσκολη. Οι τουρκικές εταιρείες βρίσκονται αντιμέτωπες με θεσμικά εμπόδια, πρωτοβουλίες που περιορίζονται στα κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά και πολιτικές αντιστάσεις που συνδέονται με ευρύτερες διπλωματικές διαφορές.

Παρά τα εμπόδια, οι τουρκικές εξαγωγές αμυντικού εξοπλισμού έχουν σημειώσει θεαματική άνοδο. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, οι εξαγωγές αυτές, μεταξύ των οποίων και τα οπλισμένα drones που χρησιμοποιήθηκαν από τις ουκρανικές δυνάμεις, έχουν υπερτριπλασιαστεί από το 2021, φθάνοντας τα 10 δισ. δολάρια πέρυσι. Οι εξαγωγές προς την Ευρώπη και τις ΗΠΑ σχεδόν τετραπλασιάστηκαν την ίδια περίοδο, στα 5,6 δισ. δολάρια.

Η βιομηχανική βάση πίσω από την άνοδο

Η ανάπτυξη του κλάδου στηρίζεται σε ένα ευρύ οικοσύστημα εταιρειών. Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται η Baykar, γνωστή για τα drones της, η Turkish Aerospace Industries, καθώς και μικρότερες επιχειρήσεις όπως η Arca Defense και η Kale.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η επιτυχία τους οφείλεται σε τρεις βασικούς παράγοντες: στη σταθερή κρατική στήριξη, στις ευέλικτες αλυσίδες εφοδιασμού και στην προθυμία προσαρμογής των προϊόντων στις ανάγκες των πελατών. Αυτά τα χαρακτηριστικά επιτρέπουν στις τουρκικές εταιρείες να κινούνται ταχύτερα από πολλούς δυτικούς ανταγωνιστές.

Η Άγκυρα επιδιώκει πλέον να διπλασιάσει τις εξαγωγές αμυντικών προϊόντων μέσα στην επόμενη διετία. Ένας τέτοιος στόχος θα μπορούσε να αποφέρει κρίσιμα έσοδα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιδιώκει να μειώσει οικονομικές πιέσεις και να χρηματοδοτήσει νέα εξοπλιστικά προγράμματα.

Πόλεμοι, απειλές και βιομηχανικές ευκαιρίες

Η γεωγραφική θέση της Τουρκίας ενισχύει τη σημασία της αμυντικής της βιομηχανίας. Η χώρα βρίσκεται κοντά σε δύο μεγάλες εστίες κρίσης: την Ουκρανία στα βόρεια και το Ιράν στα νοτιοανατολικά.

Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα αντιμετωπίζει δικές της αδυναμίες, κυρίως στην αεράμυνα και στην παραγωγή κινητήρων για αεροσκάφη και άρματα μάχης. Η κάλυψη αυτών των κενών θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω εμπορικών και τεχνολογικών συμφωνιών με δυτικούς εταίρους.

Ο Τζαν Κασαπόγλου, ανώτερος συνεργάτης στο Hudson Institute, επισημαίνει ότι η τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει πραγματοποιήσει «σημαντικό άλμα», κυρίως μέσω των εξαγωγών προηγμένων συστημάτων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, σύμφωνα με τον ίδιο, έδειξε ότι ο σύγχρονος πόλεμος δεν εξαρτάται μόνο από τεχνολογικά προηγμένες πλατφόρμες, αλλά και από το βιομηχανικό βάθος, την παραγωγική αντοχή και τη δυνατότητα γρήγορης αναπλήρωσης απωλειών.

Drones, φρεγάτες και μαχητικά υπό ανάπτυξη

Η Τουρκία προμηθεύει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου το 65% των οπλισμένων drones που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως, ενώ αποτελεί και σημαντικό εξαγωγέα πυρομαχικών.

Παράλληλα, αναπτύσσει ή σχεδιάζει την παραγωγή φρεγατών, αεροπλανοφόρου, συστημάτων αεράμυνας και τεθωρακισμένων οχημάτων. Η Ινδονησία ανακοίνωσε πέρυσι ότι θα αγοράσει 48 τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη τα οποία βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη.

Οι φιλοδοξίες αυτές, ωστόσο, συνοδεύονται και από πολιτικούς κινδύνους. Η παρουσίαση πρωτοτύπου εγχώριου διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου σε αμυντική έκθεση στην Κωνσταντινούπολη προκάλεσε αντιδράσεις, ιδίως μετά τη δημοσιοποίηση διαφημιστικού βίντεο που έδειχνε υποθετική εκτόξευση με κατεύθυνση προς τη Βόρεια Αμερική.

Τα ευρωπαϊκά εμπόδια

Η πίεση των ΗΠΑ προς τους ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της αμυντικής τους ευθύνης δημιουργεί νέες ευκαιρίες για την Τουρκία. Η χώρα διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ και επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτό το στρατηγικό πλεονέκτημα.

Ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ κάλεσε τον Απρίλιο τους Ευρωπαίους συμμάχους να εγκαταλείψουν σχήματα ασφαλείας που αποκλείουν χώρες εκτός ΕΕ αλλά εντός ΝΑΤΟ, όπως η Τουρκία. Κατά την άποψή του, τέτοιες πολιτικές μπορεί να πλήξουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια περισσότερο από μια ενδεχόμενη μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη.

Η Τουρκία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE, ενώ αρκετές κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη τη συνεργασία με την Άγκυρα. Οι λόγοι συνδέονται με περιφερειακές διαφωνίες, αλλά και με ανησυχίες για ζητήματα δημοκρατίας και κράτους δικαίου στο εσωτερικό της Τουρκίας.

Συμφωνίες παρά τις πολιτικές δυσκολίες

Παρά τις επιφυλάξεις, τουρκικές εταιρείες έχουν ήδη εξασφαλίσει συμφωνίες αμυντικού υλικού με χώρες όπως η Πολωνία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ρουμανία.

Η Baykar έχει προχωρήσει στην εξαγορά της ιταλικής Piaggio Aerospace, ενώ συνεργάζεται και με τη Leonardo σε βιομηχανικά προγράμματα παραγωγής. Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι, ακόμη και μέσα σε ένα δύσκολο πολιτικό περιβάλλον, η τουρκική αμυντική βιομηχανία βρίσκει διαύλους πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η παγκόσμια έκρηξη των στρατιωτικών δαπανών

Η διεθνής συγκυρία ευνοεί τις αμυντικές βιομηχανίες. Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 24% την πενταετία έως το 2025, προσεγγίζοντας τα 2,9 τρισ. δολάρια. Στην Ευρώπη, η αύξηση έφθασε το 75%, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη της Στοκχόλμης.

Την ίδια περίοδο, η τουρκική υπηρεσία άμυνας διπλασίασε τα χρηματοδοτούμενα έργα έρευνας και ανάπτυξης, τα οποία ξεπερνούν πλέον τα 1.400.

Ο αναλυτής άμυνας Αρντά Μεβλούτογλου εκτιμά ότι υπάρχουν οι προϋποθέσεις για βαθύτερη συνεργασία μεταξύ Τουρκίας και Ευρώπης, υπό την προϋπόθεση ότι θα ξεπεραστούν τα πολιτικά εμπόδια.

«Η Ευρώπη χρειάζεται λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν γρήγορα», σημειώνει, υπογραμμίζοντας όμως ότι απαιτείται πολιτική βούληση σε υψηλό επίπεδο ώστε η συνεργασία να προχωρήσει με σταθερό και υγιή τρόπο.

Για την Άγκυρα, το στοίχημα είναι διπλό, καθώς από τη μία θέλει να μετατρέψει την αμυντική της βιομηχανία σε σταθερή πηγή εσόδων και επιρροής, και από την άλλη να πείσει τη Δύση ότι μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστο εταίρο σε μια περίοδο βαθιάς αναδιάταξης της ευρωπαϊκής ασφάλειας.