Ιταλία: Συμφωνία Μελόνι – Κομισιόν για φθηνότερο ρεύμα – Ο μηχανισμός των 59 ευρώ στο φυσικό αέριο

Μια σημαντική συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας εξασφάλισε η Ιταλία, ανοίγοντας τον δρόμο για την εφαρμογή ενός μηχανισμού παρέμβασης στη χονδρεμπορική αγορά ρεύματος.

Η εξέλιξη προσφέρει πολιτική ανάσα στην πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, την ώρα που το αυξημένο ενεργειακό κόστος πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις και η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε προεκλογική περίοδο.

Όπως μεταδίδουν οι Financial Times, η συμφωνία επιτρέπει στην ιταλική κυβέρνηση να περιορίσει την επίδραση των υψηλών τιμών του φυσικού αερίου στη διαμόρφωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, επιχειρώντας να αντιμετωπίσει ένα από τα σημαντικότερα διαρθρωτικά προβλήματα της ιταλικής οικονομίας.

Η ανάγκη παρέμβασης έχει γίνει ακόμη πιο επιτακτική μετά τη νέα άνοδο των τιμών των ορυκτών καυσίμων, στον απόηχο της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Η Ιταλία παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη στις διακυμάνσεις της διεθνούς αγοράς φυσικού αερίου, καθώς σημαντικό μέρος της ηλεκτροπαραγωγής της βασίζεται σε μονάδες που χρησιμοποιούν το συγκεκριμένο καύσιμο.

«Είμαι πολύ χαρούμενη με αυτά τα αποτελέσματα», δήλωσε η Μελόνι από τις Βρυξέλλες, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συμφωνίας για τη δυνατότητα της χώρας να παρέμβει στον τρόπο καθορισμού των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Πώς θα λειτουργεί ο μηχανισμός των 59 ευρώ

Στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκεται ένας μηχανισμός που θα ενεργοποιείται όταν η τιμή του φυσικού αερίου ξεπερνά τα 59 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh). Πρόκειται για ένα όριο αναφοράς που αποσκοπεί στον περιορισμό της επίδρασης του ακριβού φυσικού αερίου στη χονδρεμπορική τιμή του ηλεκτρισμού.

Σύμφωνα με το σχέδιο, το ιταλικό κράτος θα αποζημιώνει τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο για τη διαφορά μεταξύ της πραγματικής τιμής της αγοράς και του συμφωνημένου ορίου. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται η συγκράτηση των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά, ακόμη και όταν το κόστος του καυσίμου κινείται σε υψηλά επίπεδα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, κατά τον χρόνο δημοσίευσης του ρεπορτάζ των Financial Times, η τιμή του φυσικού αερίου βρισκόταν κοντά στα 90 ευρώ/MWh, σημαντικά υψηλότερα από το όριο που προβλέπει ο νέος μηχανισμός.

Ωστόσο, η παρέμβαση δεν συνεπάγεται ότι το κόστος της επιδότησης θα καλυφθεί αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό. Αντιθέτως, προβλέπεται η χρηματοδότηση των αποζημιώσεων μέσω πρόσθετων χρεώσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το τελικό όφελος για τους καταναλωτές.

Γιατί η Ιταλία πληρώνει ακριβότερα το ρεύμα

Το βασικό πρόβλημα που επιχειρεί να αντιμετωπίσει η Ρώμη συνδέεται με τον τρόπο λειτουργίας της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Στο υφιστάμενο σύστημα οριακής τιμολόγησης, η ακριβότερη μονάδα παραγωγής που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης καθορίζει τη χονδρεμπορική τιμή για το σύνολο της αγοράς. Κατά συνέπεια, όταν οι μονάδες φυσικού αερίου είναι απαραίτητες για την κάλυψη των αναγκών, η άνοδος της τιμής του καυσίμου μεταφέρεται στο συνολικό κόστος ηλεκτροπαραγωγής.

Για την Ιταλία, όπου το φυσικό αέριο έχει ιδιαίτερα σημαντική συμμετοχή στο ενεργειακό μείγμα, ο μηχανισμός αυτός μεταφράζεται σε αισθητά υψηλότερες τιμές σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Τον Σεπτέμβριο, οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην ιταλική αγορά ήταν κατά 45% υψηλότερες σε σύγκριση με τη Γαλλία και την Ισπανία. Οι δύο αυτές χώρες επωφελούνται από τη μεγαλύτερη συμμετοχή της πυρηνικής ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής τους.

Η συμφωνία με την Κομισιόν επιχειρεί να περιορίσει αυτή την απόκλιση, χωρίς ωστόσο να αλλάζει τη βασική δομή της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Το προηγούμενο της Ισπανίας και της Πορτογαλίας

Η ιταλική παρέμβαση παραπέμπει στον λεγόμενο «ιβηρικό μηχανισμό», ο οποίος εφαρμόστηκε στην Ισπανία και την Πορτογαλία το 2022, όταν η ενεργειακή κρίση οδήγησε τις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας σε πρωτοφανή επίπεδα.

Εκείνος ο μηχανισμός επέτρεψε στις δύο χώρες να περιορίσουν την επίδραση του ακριβού φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή, μέσω αποζημιώσεων προς τους παραγωγούς.

Η ιταλική συμφωνία, πάντως, είναι πιο περιορισμένη από την αρχική πρόταση της κυβέρνησης Μελόνι. Η Ρώμη είχε επιδιώξει να επιδοτήσει και το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που επιβαρύνει τις μονάδες φυσικού αερίου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι, έπειτα από εντατικές τεχνικές διαβουλεύσεις με τις ιταλικές αρχές, επιτεύχθηκε προκαταρκτική συμφωνία για τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο ενεργειακό νομοθετικό πακέτο της χώρας.

Πολιτικό κέρδος για τη Μελόνι ενόψει των εκλογών

Πέρα από την οικονομική του διάσταση, το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων με τις Βρυξέλλες έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία για την Τζόρτζια Μελόνι.

Με τις εκλογές να πλησιάζουν, η Ιταλίδα πρωθυπουργός αποκτά τη δυνατότητα να παρουσιάσει μια συγκεκριμένη ευρωπαϊκή συμφωνία ως απάντηση στις πιέσεις που προκαλεί η ακρίβεια. Το ενεργειακό κόστος αποτελεί βασικό παράγοντα επιβάρυνσης των οικογενειακών προϋπολογισμών, αλλά και σοβαρό πρόβλημα ανταγωνιστικότητας για την ιταλική βιομηχανία.

Η πολιτική βαρύτητα του ζητήματος αποτυπώνεται και στα ευρήματα δημοσκόπησης της YouTrend τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με την οποία περίπου ένας στους τέσσερις Ιταλούς θεωρούσε την αύξηση του κόστους διαβίωσης ως το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα.

Για την κυβέρνηση, επομένως, η δυνατότητα συγκράτησης των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποτελεί μόνο οικονομική προτεραιότητα, αλλά και κρίσιμο στοιχείο της πολιτικής της στρατηγικής.

Οι προειδοποιήσεις για το κόστος και τις στρεβλώσεις

Παρά τις θετικές προσδοκίες, οικονομολόγοι και ειδικοί της ενεργειακής αγοράς προειδοποιούν ότι ο μηχανισμός ενδέχεται να συνοδευτεί από σημαντικές παρενέργειες.

Ο Σιμόνε Ταλιαπιέτρα, ειδικός σε θέματα ενέργειας του ερευνητικού ινστιτούτου Bruegel στις Βρυξέλλες, εκτιμά ότι η παρέμβαση μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιδιώκει να επιλύσει.

Η βασική του ένσταση αφορά το ενδεχόμενο υψηλού δημοσιονομικού ή οικονομικού κόστους, δεδομένου ότι η Ιταλία χρησιμοποιεί μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, η τεχνητή συγκράτηση των τιμών μπορεί να ενθαρρύνει την αυξημένη κατανάλωση φυσικού αερίου, αποδυναμώνοντας τα κίνητρα εξοικονόμησης ενέργειας και περιορισμού της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Ένας ακόμη κίνδυνος αφορά τις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας. Εάν οι τιμές στην Ιταλία μειωθούν μέσω επιδοτήσεων, μέρος της φθηνότερης ηλεκτρικής ενέργειας ενδέχεται να εξαχθεί σε γειτονικές αγορές, με αποτέλεσμα οι Ιταλοί καταναλωτές να επωμιστούν κόστος από το οποίο θα ωφεληθούν και άλλες χώρες.

Η ενεργειακή ακρίβεια απειλεί την ανάπτυξη

Η συζήτηση για τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα των προοπτικών της ιταλικής οικονομίας.

Η Confindustria, η μεγαλύτερη ένωση ιταλικών βιομηχανιών, έχει επισημάνει ότι το υψηλό ενεργειακό κόστος αποτελεί μία από τις βασικές διαρθρωτικές αδυναμίες της χώρας, επηρεάζοντας την παραγωγή, τις επενδύσεις και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Σε πρόσφατη έκθεσή της προειδοποίησε ότι μια περαιτέρω επιδείνωση των ενεργειακών συνθηκών θα μπορούσε να εξανεμίσει την προβλεπόμενη ανάπτυξη για το 2027, η οποία εκτιμάται στο 0,6%.

Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει γιατί η κυβέρνηση Μελόνι επιδιώκει να εξασφαλίσει χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ακόμη και μέσω παρεμβάσεων που δημιουργούν προβληματισμό στις Βρυξέλλες και στους αναλυτές της αγοράς.

Το στοίχημα της πραγματικής μείωσης των λογαριασμών

Το μεγάλο ζητούμενο είναι πλέον κατά πόσο ο νέος μηχανισμός θα οδηγήσει σε ουσιαστική και διατηρήσιμη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Η συγκράτηση της χονδρεμπορικής τιμής δεν εγγυάται αυτομάτως αντίστοιχη μείωση στους τελικούς λογαριασμούς, ιδιαίτερα εφόσον οι αποζημιώσεις των παραγωγών χρηματοδοτούνται μέσω πρόσθετων χρεώσεων στους ίδιους τους καταναλωτές.

Η αποτελεσματικότητα της συμφωνίας θα εξαρτηθεί από το ύψος των τιμών του φυσικού αερίου, τον τρόπο κατανομής του κόστους, τη διάρκεια εφαρμογής των μέτρων και τις αντιδράσεις της αγοράς.

Για την Τζόρτζια Μελόνι, η συμφωνία αποτελεί μια σημαντική πολιτική επιτυχία σε μια δύσκολη συγκυρία. Για την ιταλική οικονομία, ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία θα είναι εάν η παρέμβαση καταφέρει να μειώσει το ενεργειακό βάρος χωρίς να δημιουργήσει νέες στρεβλώσεις ή να μεταφέρει απλώς το κόστος από τη χονδρεμπορική αγορά στους λογαριασμούς των καταναλωτών.