Νέα δικαστική ήττα για Meta και TikTok: Ανοίγει ο δρόμος για χιλιάδες αγωγές για τον «εθισμό» των ανηλίκων στα social media

Μια απόφαση με δυνητικά μεγάλες συνέπειες για τις ισχυρότερες εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης έλαβε ομοσπονδιακό εφετείο στις ΗΠΑ, επιτρέποντας να συνεχιστούν χιλιάδες αγωγές κατά της Meta, της Google, της TikTok και της Snap, με βασικό ισχυρισμό ότι οι εταιρείες σχεδίασαν τις πλατφόρμες τους με χαρακτηριστικά που μπορούν να προκαλέσουν εθιστική χρήση, ιδιαίτερα μεταξύ παιδιών και εφήβων.

Το 9ο Ομοσπονδιακό Εφετείο των ΗΠΑ, με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, απέρριψε στις 10 Αυγούστου την προσπάθεια της Meta και της TikTok να ανατρέψουν σε αυτό το στάδιο προηγούμενες αποφάσεις ομοσπονδιακού δικαστηρίου, οι οποίες είχαν επιτρέψει σε περισσότερες από 3.000 αγωγές να προχωρήσουν.

Η απόφαση δεν σημαίνει ότι το εφετείο έκρινε ήδη τις εταιρείες υπεύθυνες για τον εθισμό ή για προβλήματα ψυχικής υγείας. Σημαίνει όμως ότι οι υποθέσεις δεν «παγώνουν» εξαιτίας της συγκεκριμένης έφεσης και μπορούν να συνεχίσουν την πορεία τους προς την εκδίκαση.

Στο επίκεντρο της νομικής αντιπαράθεσης βρίσκεται το περίφημο Section 230 του Communications Decency Act, μία από τις σημαντικότερες νομικές ασπίδες που διαθέτουν εδώ και δεκαετίες οι διαδικτυακές πλατφόρμες στις ΗΠΑ. Ο νόμος προβλέπει, σε γενικές γραμμές, ότι ένας πάροχος διαδραστικής διαδικτυακής υπηρεσίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ο εκδότης ή ο ομιλητής πληροφοριών που δημιουργήθηκαν από κάποιον τρίτο.

Η Meta και η TikTok υποστήριξαν ότι οι προστασίες του Section 230 θα πρέπει να λειτουργούν και απέναντι σε αξιώσεις που σχετίζονται με την υποτιθέμενη αποτυχία των εταιρειών να προειδοποιήσουν το κοινό για τον εθιστικό χαρακτήρα των προϊόντων τους.

Το εφετείο, ωστόσο, έκρινε ότι η συγκεκριμένη προσφυγή ήταν πρόωρη. Κατά την κρίση του δικαστηρίου, το Section 230 λειτουργεί στη συγκεκριμένη περίπτωση ως υπεράσπιση απέναντι στην τελική επιβολή ευθύνης και όχι ως ένα απόλυτο δικαίωμα των εταιρειών να μην υποστούν καν τη δικαστική διαδικασία.

Οι ενάγοντες στρέφονται πλέον στον σχεδιασμό των ίδιων των προϊόντων

Πολιτείες, δήμοι, σχολικές περιφέρειες, γονείς και ιδιώτες υποστηρίζουν ότι οι τεχνολογικές εταιρείες κατασκεύασαν τα προϊόντα τους με τρόπο που ενθαρρύνει τη συνεχή και καταναγκαστική χρήση από τους νέους και ότι ο συγκεκριμένος σχεδιασμός συνέβαλε σε προβλήματα όπως η κατάθλιψη, το άγχος και η αρνητική εικόνα σώματος. Οι εταιρείες αμφισβητούν τους ισχυρισμούς και τη νομική βάση των σχετικών αξιώσεων.

Εδώ βρίσκεται και ένα από τα σημαντικότερα σημεία των υποθέσεων. Οι ενάγοντες επιχειρούν να μεταφέρουν τη νομική συζήτηση από το «τι δημοσίευσε κάποιος χρήστης» στο «πώς σχεδιάστηκε και λειτουργεί το ίδιο το προϊόν». Η διάκριση αυτή έχει ήδη απασχολήσει αμερικανικά δικαστήρια. Σε άλλες υποθέσεις έχουν εξεταστεί ισχυρισμοί που αφορούν χαρακτηριστικά προϊόντων, συστήματα συστάσεων και τον σχεδιασμό των εφαρμογών, σε αντιδιαστολή με την παραδοσιακή εκδοτική λειτουργία που καλύπτει το Section 230.

Πάνω από 3.000 υποθέσεις σε ομοσπονδιακό επίπεδο

Οι αγωγές έχουν συγκεντρωθεί ενώπιον της ομοσπονδιακής δικαστή Yvonne Gonzalez Rogers στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας. Η Gonzalez Rogers είχε εκδώσει αποφάσεις το 2023 και το 2024 που επέτρεψαν σε σημαντικό μέρος των αξιώσεων να συνεχιστεί, αντί να απορριφθούν εξαρχής. Meta και TikTok επιχείρησαν να προσβάλουν τις αποφάσεις πριν ολοκληρωθεί η υπόθεση, χωρίς όμως να πετύχουν την αναστολή της διαδικασίας.

Παράλληλα, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες βρίσκονται αντιμέτωπες με χιλιάδες ακόμη υποθέσεις σε πολιτειακά δικαστήρια. Περίπου 3.300 σχετικές αγωγές έχουν συγκεντρωθεί σε ενιαία διαδικασία στην Καλιφόρνια, σύμφωνα με το Reuters.

Έτσι, το συνολικό νομικό μέτωπο που έχει διαμορφωθεί γύρω από τα social media και την ψυχική υγεία των νέων είναι πολύ μεγαλύτερο από τις περισσότερες από 3.000 ομοσπονδιακές αγωγές που αφορά άμεσα η νέα απόφαση.

Meta: Δεν κατάφερε να αναβάλει και τη μεγάλη δίκη των 29 πολιτειών

Η απόφαση του εφετείου έχει και μια δεύτερη, άμεση συνέπεια για τη Meta. Το δικαστήριο απέρριψε το αίτημά της να αναβληθεί η δίκη που έχει προγραμματιστεί να αρχίσει την Τετάρτη 12 Αυγούστου 2026, στο πλαίσιο αγωγής από γενικούς εισαγγελείς 29 πολιτειών. Οι πολιτείες κατηγορούν τη Meta, μεταξύ άλλων, ότι συγκέντρωσε και χρησιμοποίησε παράνομα δεδομένα παιδιών, σχεδίασε Facebook και Instagram με χαρακτηριστικά που κρατούν τους ανήλικους χρήστες στις εφαρμογές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και παραπλάνησε τους καταναλωτές σχετικά με την ασφάλεια των υπηρεσιών της.

Η Meta είχε υποστηρίξει ότι η συγκεκριμένη δίκη δεν θα έπρεπε να αρχίσει όσο εκκρεμούσε το ζήτημα της έφεσης. Μετά τη νέα απόφαση, το συγκεκριμένο εμπόδιο απομακρύνεται.

Βαρύ το δικαστικό κλίμα για τη Meta μετά τα 567 εκατ. δολάρια στο Νέο Μεξικό

Η εξέλιξη έρχεται μόλις λίγες ημέρες μετά από μία ακόμη ιδιαίτερα σημαντική δικαστική απόφαση κατά της Meta. Δικαστήριο του Νέου Μεξικού διέταξε την εταιρεία να διαθέσει 567 εκατ. δολάρια σε ταμείο για την ψυχική υγεία των νέων και να εφαρμόσει σειρά μέτρων για την προστασία των ανηλίκων.

Η απόφαση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ενισχυμένους μηχανισμούς εκτίμησης και επαλήθευσης ηλικίας, περιορισμούς σε ειδοποιήσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας και των σχολικών ωρών, αυξημένες δικλίδες προστασίας και άλλες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των υπηρεσιών για ανήλικους χρήστες.

Το ποσό των 567 εκατ. δολαρίων προστέθηκε σε προηγούμενη απόφαση ενόρκων τον Μάρτιο, με την οποία είχαν επιδικαστεί 375 εκατ. δολάρια. Έτσι, οι δύο αποφάσεις στο Νέο Μεξικό ανεβάζουν τη συνολική οικονομική επιβάρυνση για τη Meta σε 942 εκατ. δολάρια, εφόσον οι αποφάσεις τελικά διατηρηθούν μετά τις εφέσεις. Η Meta έχει δηλώσει ότι θα προσβάλει δικαστικά τις αποφάσεις.

Η πρώτη μεγάλη ετυμηγορία στην Καλιφόρνια

Το νομικό ρίσκο για τις εταιρείες είχε γίνει εμφανές ήδη τον Μάρτιο του 2026. Στην πρώτη υπόθεση από τη συγκεντρωτική διαδικασία της Καλιφόρνιας που έφθασε σε δίκη, σώμα ενόρκων στο Λος Άντζελες έκρινε τη Meta και την Google αμελείς σε σχέση με τον σχεδιασμό κοινωνικών δικτύων που, σύμφωνα με την ενάγουσα, προκάλεσαν βλάβη σε νεαρούς χρήστες.

Οι ένορκοι επιδίκασαν συνολικά 6 εκατ. δολάρια σε νεαρή γυναίκα που υποστήριξε ότι ανέπτυξε προβληματική εξάρτηση από το Instagram και το YouTube όταν ήταν παιδί. Meta και Google έχουν αρνηθεί τους βασικούς ισχυρισμούς και έχουν δηλώσει ότι θα ασκήσουν έφεση.

Η υπόθεση παρακολουθείται στενά επειδή αποτελεί ένα από τα πρώτα πραγματικά τεστ για το πώς μπορεί να αντιμετωπίσει ένα σώμα ενόρκων τα επιχειρήματα περί «εθιστικού σχεδιασμού» των social media.

Συμβιβασμοί από TikTok πριν από νέες δίκες

Το TikTok έχει, την ίδια στιγμή, αρχίσει να διευθετεί ορισμένες από τις υποθέσεις που επρόκειτο να φθάσουν ενώπιον ενόρκων. Στις αρχές Αυγούστου έγινε γνωστό ότι η εταιρεία συμφώνησε σε συμβιβασμό με τρεις νέους που είχαν προσφύγει δικαστικά, υποστηρίζοντας ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης σχεδιάστηκαν με εθιστικά χαρακτηριστικά και επιδείνωσαν προβλήματα ψυχικής υγείας. Οι οικονομικοί και άλλοι όροι των συμφωνιών παρέμειναν εμπιστευτικοί.

Οι συμβιβασμοί δεν συνιστούν δικαστική παραδοχή ευθύνης, δείχνουν όμως το αυξανόμενο κόστος και την αβεβαιότητα που δημιουργεί για τις εταιρείες η προοπτική διαδοχικών δικών ενώπιον ενόρκων.

Τα επιστημονικά δεδομένα και η προσοχή στην αιτιότητα

Η δικαστική διαμάχη εξελίσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία η επίδραση των social media στην ψυχική υγεία των παιδιών έχει βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο U.S. Surgeon General, έως και 95% των νέων ηλικίας 13 έως 17 ετών χρησιμοποιούν κάποια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης, περίπου τα δύο τρίτα δηλώνουν καθημερινή χρήση και περίπου το ένα τρίτο ότι χρησιμοποιεί social media «σχεδόν συνεχώς».

Η ίδια αμερικανική υγειονομική αρχή έχει επισημάνει ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε να θεωρηθεί ότι τα social media είναι συνολικά ασφαλή για παιδιά και εφήβους. Αναφέρει επίσης έρευνες στις οποίες η χρήση για περισσότερες από τρεις ώρες την ημέρα συσχετίστηκε με περίπου διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας, όπως συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους. Η συσχέτιση αυτή δεν πρέπει να συγχέεται αυτομάτως με απόδειξη ότι τα social media αποτελούν τη μοναδική ή άμεση αιτία αυτών των προβλημάτων.

Τα στοιχεία του CDC δείχνουν παράλληλα το ευρύτερο μέγεθος του προβλήματος ψυχικής υγείας μεταξύ των Αμερικανών μαθητών: το 2023 περίπου 40% των μαθητών λυκείου ανέφεραν επίμονα συναισθήματα θλίψης ή απελπισίας, 20% είχαν εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο απόπειρας αυτοκτονίας και περίπου 9% δήλωσαν ότι είχαν επιχειρήσει να αυτοκτονήσουν. Τα δεδομένα αυτά περιγράφουν τη συνολική κρίση ψυχικής υγείας και δεν αποδίδουν από μόνα τους τα συγκεκριμένα περιστατικά στη χρήση social media.