Στη Γροιλανδία η φον ντερ Λάιεν, απέναντι στις πιέσεις Τραμπ

Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται τη Δευτέρα, 7 Σεπτεμβρίου, να υπογράψει μαζί με τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν και την πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν κοινή δήλωση για την αναβάθμιση της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Γροιλανδίας. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κρίσιμες πρώτες ύλες, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι δορυφορικές και υποθαλάσσιες τηλεπικοινωνίες, αλλά και τομείς όπως η στέγαση, ο τουρισμός, η εκπαίδευση και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Δημοσιεύματα κάνουν λόγο για νέο χρηματοδοτικό πακέτο περίπου 200 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027. Η φον ντερ Λάιεν είχε περιοριστεί την Κυριακή να χαρακτηρίσει τη νέα ευρωπαϊκή στήριξη «ουσιαστική», χωρίς να ανακοινώσει συγκεκριμένο ποσό.

Για την περίοδο 2021-2027, η ΕΕ έχει ήδη προβλέψει 225 εκατ. ευρώ για τη Γροιλανδία, με το 90% της χρηματοδότησης να κατευθύνεται στην εκπαίδευση και το υπόλοιπο στην πράσινη ανάπτυξη. Η συνεργασία επεκτείνεται πλέον πολύ πέρα από τους παραδοσιακούς τομείς της αλιείας και της εκπαίδευσης.

Ακόμη σημαντικότερη είναι η πρόταση της Κομισιόν για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, 2028-2034. Οι Βρυξέλλες έχουν προτείνει να διατεθούν στη Γροιλανδία 530 εκατ. ευρώ, αναγνωρίζοντας επισήμως την αυξανόμενη γεωστρατηγική σημασία της στον Αρκτικό Κύκλο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ψηφιακή διασύνδεση. Η ΕΕ έχει ήδη διαθέσει 54,7 εκατ. ευρώ στο έργο υποθαλάσσιου καλωδίου Tusass Connect, που θα βελτιώσει σημαντικά τις τηλεπικοινωνίες μεταξύ περιοχών της δυτικής και νότιας Γροιλανδίας. Παράλληλα, το νησί αποκτά πρόσβαση σε ευρωπαϊκά δορυφορικά συστήματα όπως το Copernicus και το Galileo.

Ο ορυκτός πλούτος που αλλάζει τις ισορροπίες

Ένας από τους σημαντικότερους λόγους για το αυξημένο ενδιαφέρον της Ευρώπης είναι ο ορυκτός πλούτος της Γροιλανδίας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο νησί υπάρχουν κοιτάσματα 25 από τις 34 πρώτες ύλες που η ΕΕ χαρακτηρίζει κρίσιμες για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Οι συγκεκριμένες ύλες είναι απαραίτητες για τεχνολογίες όπως οι μπαταρίες, οι ανεμογεννήτριες, τα ηλεκτρικά οχήματα και πολλά προηγμένα ηλεκτρονικά και αμυντικά συστήματα. Η πρόσβαση σε νέες πηγές προμήθειας αποτελεί, συνεπώς, σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής προσπάθειας να περιοριστεί η εξάρτηση από τρίτες χώρες.

Ήδη από το 2023 η ΕΕ και η Γροιλανδία έχουν υπογράψει στρατηγική εταιρική σχέση για τη δημιουργία βιώσιμων αλυσίδων αξίας στον τομέα των πρώτων υλών, με έμφαση όχι μόνο στην εξόρυξη αλλά και στη δημιουργία τοπικής οικονομικής αξίας και στην εφαρμογή υψηλών περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων.

Η Γροιλανδία στην πρώτη γραμμή του ανταγωνισμού για την Αρκτική

Η αυξανόμενη σημασία του νησιού εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη των ισορροπιών στην Αρκτική. Η άνοδος της θερμοκρασίας και η υποχώρηση των πάγων δημιουργούν νέες δυνατότητες για θαλάσσιες μεταφορές και πρόσβαση σε ενεργειακούς και ορυκτούς πόρους, εντείνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας και Ευρώπης.

«Καθώς λιώνουν οι πάγοι, διαμορφώνεται μια νέα πραγματικότητα», ανέφερε η φον ντερ Λάιεν μετά την επίσκεψή της στους παγετώνες της Γροιλανδίας, συνδέοντας άμεσα την κλιματική αλλαγή με τις νέες γεωπολιτικές συνθήκες.

Η ασφάλεια της περιοχής αποκτά επίσης μεγαλύτερη σημασία για το ΝΑΤΟ. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Συμμαχία εγκαινίασε τη δραστηριότητα «Arctic Sentry», με στόχο την ενίσχυση της αποτροπής και της στρατιωτικής παρουσίας στον Αρκτικό Κύκλο. Επτά από τα οκτώ κράτη της Αρκτικής είναι πλέον μέλη του ΝΑΤΟ, μετά και την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ διαθέτουν εδώ και δεκαετίες στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία. Η σημερινή Pituffik Space Base, πρώην Thule Air Base, φιλοξενεί κρίσιμα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και διαστημικής επιτήρησης. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία βασίζεται σε συμφωνίες με το Βασίλειο της Δανίας και δεν προϋποθέτει μεταβίβαση της κυριαρχίας του νησιού στις ΗΠΑ.

Οι εντάσεις που προκλήθηκαν από τις απαιτήσεις του Τραμπ αποκλιμακώθηκαν εν μέρει μετά τις συνομιλίες του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στο Νταβός τον Ιανουάριο. Έκτοτε βρίσκονται σε εξέλιξη τριμερείς συζητήσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Δανίας και Γροιλανδίας, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει συνολική συμφωνία. Ο Ρούτε επιβεβαίωσε τον Ιούλιο ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται, ενώ διαχώρισε το ζήτημα της κυριαρχίας από τον ρόλο του ΝΑΤΟ στην ενίσχυση της άμυνας της Αρκτικής.

Η ιδιόμορφη σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Γροιλανδία αποτελεί αυτόνομο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας, αλλά δεν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αποχώρησε από την τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1985, κυρίως λόγω διαφωνιών για την κοινή αλιευτική πολιτική.

Παρά την αποχώρησή της, έχει ειδική σχέση σύνδεσης με την ΕΕ και οι κάτοικοί της, ως υπήκοοι του Βασιλείου της Δανίας, διαθέτουν ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Το 2024 η Ευρωπαϊκή Ένωση άνοιξε μόνιμο γραφείο στο Νουούκ, μια κίνηση που σηματοδότησε την πρόθεσή της να αποκτήσει ισχυρότερη πολιτική και οικονομική παρουσία στην Αρκτική.