Συνάντηση Τραμπ με τον Αλ Θάνι του Κατάρ για τον πόλεμο στο Ιράν – Μακριά ακόμη η συμφωνία για εκεχειρία

Σε μια κρίσιμη διπλωματική συγκυρία για τη Μέση Ανατολή, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί τη Δευτέρα (9 Νοεμβρίου) στην Ουάσινγκτον με τον πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ, σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, σε μια προσπάθεια να διερευνηθούν οι δυνατότητες τερματισμού του πολέμου με το Ιράν.

Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διπλωματικές πρωτοβουλίες έχουν ενταθεί, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται ουσιαστική σύγκλιση μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών. Αμερικανοί αξιωματούχοι, αλλά και εκπρόσωποι χωρών του Περσικού Κόλπου, εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικοί ως προς το ενδεχόμενο επίτευξης συμφωνίας στο άμεσο μέλλον.

Ο Αλ Θάνι, ο οποίος επισκέφθηκε την Τεχεράνη την περασμένη εβδομάδα, πρόκειται να έχει συνομιλίες τόσο με τον Τραμπ όσο και με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς. Το Κατάρ έχει αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους διαμεσολαβητές από την έναρξη της σύγκρουσης, διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη και μεταφέροντας προτάσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση μιας πολιτικής διευθέτησης.

Ο πόλεμος, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, έχει πλέον ξεπεράσει τους οκτώ μήνες, χωρίς να διαφαίνεται αποφασιστική στρατιωτική επικράτηση κάποιας πλευράς. Παράλληλα, η σύγκρουση έχει αποκτήσει ευρύτερες περιφερειακές και διεθνείς διαστάσεις, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στην ενεργειακή αγορά και στην ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών.

Το ιρανικό σχέδιο εκεχειρίας και οι αντιρρήσεις της Ουάσινγκτον

Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται η πρόταση της Τεχεράνης για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, η οποία προβλέπει την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, την αναστολή των βομβαρδισμών και την άρση μέρους των οικονομικών κυρώσεων.

Σε αντάλλαγμα, το Ιράν προτείνει να σταματήσει τον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως. Ωστόσο, το ιρανικό σχέδιο μεταθέτει τις ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και τις υπόλοιπες κυρώσεις σε μεταγενέστερο στάδιο.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η αρχική συμφωνία θα μπορούσε να υλοποιηθεί μέσα σε μόλις δύο ημέρες. Η αμερικανική κυβέρνηση, όμως, έχει επανειλημμένα απορρίψει την πρόταση, θεωρώντας ότι δεν παρέχει επαρκείς εγγυήσεις για μια συνολική και βιώσιμη διευθέτηση.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, εμφανίστηκε ιδιαίτερα απαισιόδοξος για την πορεία των συνομιλιών, χαρακτηρίζοντας την Κυριακή τους όρους της Τεχεράνης εξωφρενικούς, παράλογους και μη ρεαλιστικούς.

Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας ξεκαθάρισε ότι, παρά την προτίμηση του Τραμπ σε μια διπλωματική λύση, δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή ενδείξεις που να επιτρέπουν αισιοδοξία για επικείμενη συμφωνία.

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, υπερασπίστηκε την πρόταση της Τεχεράνης, χαρακτηρίζοντάς την ως την πλέον λογική επιλογή που βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Η πολιτική πίεση στον Τραμπ και ο φόβος παρατεταμένης κρίσης

Η αναζήτηση διπλωματικής διεξόδου αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την εσωτερική πολιτική σκηνή των Ηνωμένων Πολιτειών, μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της περασμένης εβδομάδας.

Η αρνητική εκλογική επίδοση των Ρεπουμπλικανών έχει εντείνει την πίεση προς τον Λευκό Οίκο, με στελέχη του κόμματος, μεταξύ των οποίων και ο αντιπρόεδρος Βανς, να συνδέουν το εκλογικό αποτέλεσμα με τις συνέπειες του παρατεταμένου πολέμου στο Ιράν.

Ο Τραμπ έχει επιχειρήσει να περιορίσει τις ανησυχίες για μια νέα μεγάλης κλίμακας στρατιωτική κλιμάκωση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι δεν επιδιώκει νέες εκτεταμένες επιχειρήσεις εφόσον υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις. Την ίδια στιγμή, πάντως, έχει προειδοποιήσει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις διαθέτουν επιπλέον στρατιωτικές επιλογές εάν η διπλωματία αποτύχει.

Η επιφυλακτικότητα για τις προοπτικές ειρήνευσης δεν περιορίζεται στην Ουάσινγκτον. Ο Ανουάρ Γκαργκάς, υψηλόβαθμος αξιωματούχος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, εκτίμησε ότι μια συνολική πολιτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένει δύσκολη, προειδοποιώντας για μια παρατεταμένη περίοδο περιφερειακής αβεβαιότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, η αποστολή του Αλ Θάνι στην αμερικανική πρωτεύουσα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο Καταριανός πρωθυπουργός καλείται να διερευνήσει κατά πόσο υπάρχει περιθώριο συμβιβασμού ανάμεσα στις απαιτήσεις της Τεχεράνης και στις προϋποθέσεις που θέτει η αμερικανική κυβέρνηση.

Καθοριστικό ρόλο στις συνομιλίες αναμένεται να διαδραματίσει και ο Βανς, ο οποίος είχε ηγηθεί των διαπραγματεύσεων για την προσωρινή εκεχειρία του περασμένου Ιουνίου, που τελικά αποδείχθηκε βραχύβια.

Συνεχίζονται οι επιθέσεις σε Ιράν και Περσικό Κόλπο

Την ώρα που οι διπλωματικές επαφές εντείνονται, η κατάσταση στο πεδίο παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη, με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις να συνεχίζονται.

Σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, αμερικανικές επιθέσεις σημειώθηκαν τη νύχτα της Κυριακής στο νησί Κεσμ, στον Περσικό Κόλπο. Το ιρανικό πρακτορείο Fars μετέδωσε, επικαλούμενο τοπικό αξιωματούχο, ότι δεν προκλήθηκαν ζημιές σε ζωτικής σημασίας υποδομές ή υπηρεσίες. Η Ουάσινγκτον δεν έχει σχολιάσει τις συγκεκριμένες αναφορές.

Παράλληλα, οι επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων στον Περσικό Κόλπο και στο Στενό του Ορμούζ έχουν αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα από τον Οκτώβριο, εντείνοντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας και τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.

Η περιφερειακή διάσταση του πολέμου επιβεβαιώνεται και από τη δράση των Χούθι στην Υεμένη, οι οποίοι διατηρούν στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη. Την Κυριακή, οι Χούθι ανακοίνωσαν ότι έπληξαν κτίριο γραφείων της σαουδαραβικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας Aramco στο Ριάντ.

Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαίωσε ότι επίθεση προκάλεσε ζημιές σε παράθυρα αρκετών ορόφων κτιρίου στην οικονομική περιοχή της πρωτεύουσας, χωρίς ωστόσο να αποδώσει επισήμως την ευθύνη.

Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν τον κίνδυνο περαιτέρω αποσταθεροποίησης μιας περιοχής που ήδη αντιμετωπίζει τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης, των επιθέσεων κατά των χωρών του Κόλπου, της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης στον Λίβανο και της αναζωπύρωσης του εμφυλίου πολέμου στην Υεμένη.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η συνάντηση Τραμπ – Αλ Θάνι αποτελεί μια ακόμη σημαντική προσπάθεια για την αναζήτηση διπλωματικής λύσης, χωρίς όμως να δημιουργεί προς το παρόν προσδοκίες για άμεση κατάπαυση του πυρός.

Το βασικό εμπόδιο παραμένει η απόσταση μεταξύ των όρων που θέτει το Ιράν και των εγγυήσεων που απαιτούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, με το Κατάρ να επιχειρεί να γεφυρώσει τις διαφορές προτού η συνεχιζόμενη στρατιωτική σύγκρουση οδηγήσει σε νέα, ακόμη πιο επικίνδυνη κλιμάκωση.