Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η Ελλάδα μπροστά σε νέα τετελεσμένα. Στο στόχαστρο η πολιτική των «ήρεμων νερών»

Μια σημαντική γεωπολιτική ανατροπή στην Ανατολική Μεσόγειο προκαλεί νέα ανησυχία στην Αθήνα και επαναφέρει στο προσκήνιο τα αποτελέσματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία και τη Λιβύη. Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στην ανατολική πλευρά της χώρας, ενέκρινε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Πρόκειται για μια ουσιαστική πολιτική μεταστροφή, καθώς το ίδιο κοινοβούλιο είχε απορρίψει τη συμφωνία το 2020.

Η Άγκυρα έσπευσε να χαιρετίσει την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία εξυπηρετεί τα συμφέροντα Τουρκίας και Λιβύης και είναι σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Κρίσιμες εξελίξεις στη Λιβύη: Η Βεγγάζη εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο – Το παρασκήνιο με Καλίν και Χαφτάρ

Διπλωματική επιτυχία της Άγκυρας μετά τις πιέσεις στον Σαντάμ Χαφτάρ και την κινητικότητα Καλίν στην Τρίπολη - Η ανατροπή της στάσης του λιβυκού Κοινοβουλίου, οι ελληνικές προειδοποιήσεις και τα νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο

Για την Ελλάδα, όμως, η εξέλιξη δημιουργεί ένα νέο και σύνθετο διπλωματικό πρόβλημα. Ενα μνημόνιο το οποίο μέχρι πρότινος δεν είχε την έγκριση της ανατολικής λιβυκής πλευράς αποκτά πλέον την πολιτική υποστήριξη και αυτής.

Πόσο αποτελεσματική αποδείχθηκε η ελληνική διπλωματία στην προσπάθειά της να αποτρέψει αυτή την εξέλιξη;

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019, επιχειρεί να καθορίσει θαλάσσιες ζώνες μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης, παρακάμπτοντας τη θαλάσσια επήρεια ελληνικών νησιών, με ιδιαίτερη σημασία για την Κρήτη, την Κάρπαθο και τη Ρόδο. Η Τουρκία θεωρεί τη συμφωνία μέρος της στρατηγικής της για την αναγνώριση των θαλάσσιων διεκδικήσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αντίθετα, η Ελλάδα απορρίπτει το μνημόνιο ως αντίθετο προς το Δίκαιο της Θάλασσας, υποστηρίζοντας ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση.

Η νέα λιβυκή απόφαση δεν σημαίνει ότι το μνημόνιο αποκτά διεθνή νομιμότητα ή μπορεί να δεσμεύσει την Ελλάδα. Σημαίνει, ωστόσο, ότι η Τουρκία καταγράφει μια πολιτική και διπλωματική εξέλιξη που ενισχύει τη δυνατότητά της να προβάλλει τις διεκδικήσεις της.

Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε επισήμως την απόφαση στις 20 Οκτωβρίου, επισημαίνοντας ότι δεν μεταβάλλεται ο παράνομος, κατά την ελληνική θέση, χαρακτήρας του μνημονίου και ότι η χώρα θα λάβει όλα τα κατάλληλα μέτρα για την προάσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Οι ανακοινώσεις, όμως, δεν απαντούν από μόνες τους στο ερώτημα της πρόληψης.

Ο Γεραπετρίτης αντιμέτωπος με τις προηγούμενες δηλώσεις του

Την 1η Σεπτεμβρίου 2025, σε συνέντευξή του στο Action 24, ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε παρουσιάσει ως αποτέλεσμα της ελληνικής διπλωματίας το γεγονός ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν είχε επικυρωθεί από τη Βουλή της Λιβύης. Είχε μάλιστα υπογραμμίσει ότι η Ελλάδα διατηρούσε διαύλους επικοινωνίας τόσο με τη δυτική όσο και με την ανατολική λιβυκή πλευρά.

Εκείνο που ο υπουργός παρουσίαζε το 2025 ως διπλωματικό επίτευγμα, η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2026 το ανατρέπει ως πραγματικό δεδομένο.

Η Αθήνα είχε επιδιώξει συστηματικά την προσέγγιση της ανατολικής Λιβύης, με επαφές του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Χαλίφα Χαφτάρ και το περιβάλλον του.

Τον Μάρτιο του 2026 ο Έλληνας υπουργός βρέθηκε στη Βεγγάζη, ενώ τον Ιούνιο υποδέχθηκε στην Αθήνα τον Σαντάμ Χαφτάρ, συζητώντας μεταξύ άλλων τη δυνατότητα οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.

Παρά τις επαφές, το λιβυκό κοινοβούλιο προχώρησε τελικά στην έγκριση της συμφωνίας με την Τουρκία και γεννώνται ερωτήματα για το κατά πόσον οι ελληνικές εκτιμήσεις και οι διπλωματικές πρωτοβουλίες ανταποκρίθηκαν στην πραγματική ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό της Λιβύης;