Έκθεση Κομισιόν: Δημογραφική «βόμβα» για την Ελλάδα – Μόλις 2,9 εκατ. εργαζόμενοι το 2080 και σύνταξη άνω των 68 ετών

Μια Ελλάδα με 2,7 εκατομμύρια λιγότερους κατοίκους, πολύ περισσότερους ηλικιωμένους και αισθητά μικρότερο εργατικό δυναμικό περιγράφει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις δημογραφικές εξελίξεις και τις μακροπρόθεσμες προοπτικές των ευρωπαϊκών οικονομιών.

Σύμφωνα με το «2027 Ageing Report – Underlying Assumptions and Projection Methodologies», που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2026, ο πληθυσμός της Ελλάδας προβλέπεται να υποχωρήσει από τα 10,4 εκατομμύρια το 2025 στα 7,6 εκατομμύρια το 2080, καταγράφοντας μείωση της τάξης του 26%.

Η εξέλιξη αυτή τοποθετεί την Ελλάδα μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή συρρίκνωση τις επόμενες δεκαετίες και αναδεικνύει τις σοβαρές προκλήσεις για την αγορά εργασίας, την παραγωγικότητα, το ασφαλιστικό σύστημα και τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η μείωση του συνολικού πληθυσμού, αλλά η ριζική μεταβολή της ηλικιακής του σύνθεσης, καθώς η χώρα θα διαθέτει ολοένα λιγότερους ανθρώπους σε παραγωγική ηλικία και αναλογικά περισσότερους συνταξιούχους.

Η Ελλάδα συρρικνώνεται: Κάτω από 8 εκατομμύρια οι κάτοικοι το 2080

Οι δημογραφικές προβολές της Eurostat, στις οποίες βασίζεται η έκθεση της Κομισιόν, αποτυπώνουν μια σταθερή και μακροχρόνια υποχώρηση του ελληνικού πληθυσμού.

Από τα 10,4 εκατομμύρια το 2025, ο πληθυσμός εκτιμάται ότι θα περιοριστεί στα 10,2 εκατομμύρια το 2030 και στα 9,7 εκατομμύρια το 2040. Η πτώση συνεχίζεται στα 9,2 εκατομμύρια το 2050, στα 8,6 εκατομμύρια το 2060 και στα 8 εκατομμύρια το 2070, για να φτάσει τελικά στα 7,6 εκατομμύρια το 2080.

Πρόκειται για απώλεια περίπου ενός στους τέσσερις κατοίκους μέσα σε 55 χρόνια.

Η ελληνική επίδοση είναι σημαντικά δυσμενέστερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Για το σύνολο της ΕΕ προβλέπεται μείωση του πληθυσμού κατά 8%, από τα 452,2 εκατομμύρια το 2025 στα 413,9 εκατομμύρια το 2080.

Επομένως, η Ελλάδα προβλέπεται να χάσει πληθυσμό με υπερτριπλάσιο ποσοστιαίο ρυθμό σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά.

Ένας στους τρεις κατοίκους θα είναι άνω των 65 ετών

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εικόνα της γήρανσης του ελληνικού πληθυσμού.

Το ποσοστό των κατοίκων ηλικίας 65 ετών και άνω, που εκτιμάται στο 23,9% το 2025, προβλέπεται να αυξηθεί στο 31,1% το 2040 και στο 34,9% το 2050. Το 2080 θα διαμορφωθεί στο 34,6%.

Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους τρεις κατοίκους της Ελλάδας θα είναι ηλικίας τουλάχιστον 65 ετών, με σημαντικές συνέπειες για τις ανάγκες συνταξιοδοτικής κάλυψης, υγειονομικής περίθαλψης και μακροχρόνιας φροντίδας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αύξηση των πολύ ηλικιωμένων.

Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί, από 7,2% του συνολικού πληθυσμού το 2025 σε 14,9% το 2080. Μάλιστα, το 2070 αναμένεται να φτάσει στο 15,8%.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις για το σύστημα υγείας, τις υπηρεσίες φροντίδας ηλικιωμένων και τις κοινωνικές υποδομές.

Αντίθετα, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20 έως 64 ετών προβλέπεται να μειωθεί από 58% το 2025 σε μόλις 50% το 2080.

Καταρρέει η αναλογία εργαζομένων και συνταξιούχων

Η ανατροπή της πληθυσμιακής πυραμίδας αποτυπώνεται στον δείκτη δημογραφικής εξάρτησης ηλικιωμένων, ο οποίος συγκρίνει τον αριθμό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω με τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών.

Στην Ελλάδα ο δείκτης προβλέπεται να αυξηθεί από 41,3% το 2025 σε 57,5% το 2040 και σε 69,9% το 2050. Το 2080 εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 69,3%.

Αυτό σημαίνει ότι, ενώ σήμερα αντιστοιχούν περίπου 41 ηλικιωμένοι σε κάθε 100 ανθρώπους παραγωγικής ηλικίας, το 2080 θα αντιστοιχούν περίπου 69.

Ακόμη πιο επιβαρυμένη είναι η εικόνα όταν λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικά απασχολούμενοι και οι οικονομικά μη ενεργοί ηλικιωμένοι.

Ο σχετικός δείκτης οικονομικής εξάρτησης προβλέπεται να αυξηθεί από 55,3% το 2025 σε 85,5% το 2050, πριν υποχωρήσει στο 79,1% το 2080.

Οι αριθμοί αναδεικνύουν τη μελλοντική πίεση στη σχέση μεταξύ όσων εργάζονται και όσων εξαρτώνται οικονομικά από το εισόδημα των ενεργών γενεών και τις δημόσιες μεταβιβάσεις.

Χάνονται 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι παραγωγικής ηλικίας

Εξίσου ισχυρό είναι το πλήγμα που προδιαγράφεται για την ελληνική αγορά εργασίας.

Σύμφωνα με τις προβολές, ο πληθυσμός ηλικίας 20 έως 64 ετών θα μειωθεί από 6,01 εκατομμύρια το 2025 σε 4,57 εκατομμύρια το 2050 και σε μόλις 3,82 εκατομμύρια το 2080.

Η συνολική απώλεια φτάνει τα 2,19 εκατομμύρια άτομα, ή περίπου το 36,5% του σημερινού πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας.

Παράλληλα, το εργατικό δυναμικό της ίδιας ηλικιακής ομάδας, δηλαδή το σύνολο των απασχολουμένων και των ανέργων, αναμένεται να συρρικνωθεί από 4,65 εκατομμύρια το 2025 σε 3,07 εκατομμύρια το 2080.

Ακόμη και η προβλεπόμενη αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας δεν αρκεί για να αντισταθμίσει την υποχώρηση του πληθυσμού.

Ειδικότερα, το ποσοστό συμμετοχής των ατόμων ηλικίας 20 έως 64 ετών εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 77,3% σε 80,5%, ενώ το ποσοστό απασχόλησης από 70,5% σε 75,2%.

Ωστόσο, παρά τη βελτίωση των ποσοστών, ο απόλυτος αριθμός των απασχολουμένων ηλικίας 20 έως 64 ετών προβλέπεται να περιοριστεί από περίπου 4,2 εκατομμύρια το 2025 σε μόλις 2,9 εκατομμύρια το 2080.

Πρόκειται για μια θεμελιώδη πρόκληση: η οικονομία θα καλείται να παράγει περισσότερο πλούτο με πολύ λιγότερους εργαζομένους.

Περισσότερα χρόνια στην εργασία – Έως τα 68,6 έτη η μέση ηλικία αποχώρησης

Η γήρανση του πληθυσμού συνοδεύεται από σημαντική αύξηση της συμμετοχής των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων στην αγορά εργασίας.

Στην Ελλάδα, το ποσοστό συμμετοχής των ατόμων ηλικίας 55 έως 64 ετών προβλέπεται να αυξηθεί από 63,8% το 2025 σε 77% το 2080.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η μεταβολή για τα άτομα ηλικίας 65 έως 69 ετών. Το ποσοστό συμμετοχής τους αναμένεται να εκτιναχθεί από 17,9% σε 53,8%, σημειώνοντας άνοδο σχεδόν 36 ποσοστιαίων μονάδων.

Παράλληλα, η μέση ηλικία εξόδου από την αγορά εργασίας προβλέπεται να αυξηθεί από 64,9 έτη το 2026 σε 68,6 έτη το 2080.

Η συγκεκριμένη εκτίμηση αφορά την πραγματική ηλικία αποχώρησης από το εργατικό δυναμικό και δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με το θεσμοθετημένο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης.

Οι προβολές ενσωματώνουν τις ήδη νομοθετημένες συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις, χωρίς να προϋποθέτουν νέες αλλαγές πολιτικής.

Υπογεννητικότητα: Μόλις 1,45 παιδιά ανά γυναίκα το 2080

Βασική αιτία της πληθυσμιακής συρρίκνωσης παραμένει η χαμηλή γονιμότητα.

Σύμφωνα με την έκθεση, ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα διαμορφώνεται σε μόλις 1,20 παιδιά ανά γυναίκα το 2025, επίπεδο που απέχει σημαντικά από το όριο των περίπου 2,1 παιδιών που απαιτείται για τη φυσική αναπλήρωση των γενεών χωρίς μετανάστευση.

Η Κομισιόν προβλέπει σταδιακή βελτίωση του δείκτη σε 1,34 παιδιά το 2040, 1,37 το 2050 και 1,45 το 2080.

Παρά τη βελτίωση, η γονιμότητα θα εξακολουθήσει να υπολείπεται αισθητά του επιπέδου αναπλήρωσης, με αποτέλεσμα η φυσική μείωση του πληθυσμού να παραμένει βασικός παράγοντας της δημογραφικής κρίσης.

Την ίδια στιγμή, το προσδόκιμο ζωής αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά.

Για τους άνδρες προβλέπεται άνοδος από τα 79,5 έτη το 2025 στα 86,4 έτη το 2080, ενώ για τις γυναίκες από τα 84,5 στα 90,1 έτη.

Η αύξηση της μακροζωίας αποτελεί θετική κοινωνική εξέλιξη, ταυτόχρονα όμως εντείνει τις ανάγκες χρηματοδότησης των συνταξιοδοτικών και υγειονομικών συστημάτων.

Η μετανάστευση δεν ανατρέπει τη δημογραφική συρρίκνωση

Η έκθεση ενσωματώνει θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο για την Ελλάδα σε όλη την περίοδο των προβολών.

Το καθαρό μεταναστευτικό ισοζύγιο εκτιμάται σε περίπου 41.700 άτομα το 2025, ενώ προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 13.000 το 2030, 22.000 το 2050 και περίπου 30.800 το 2080.

Ωστόσο, ακόμη και με τη θετική συμβολή της καθαρής μετανάστευσης, η μείωση του πληθυσμού δεν ανακόπτεται.

Αυτό καταδεικνύει το μέγεθος της δημογραφικής ανισορροπίας, καθώς οι προβλεπόμενες μεταναστευτικές εισροές δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν τη φυσική πληθυσμιακή μείωση.

Ανάπτυξη μόλις 0,8% – Το δημογραφικό πλήττει το παραγωγικό δυναμικό

Οι συνέπειες της δημογραφικής κρίσης δεν περιορίζονται στον πληθυσμό και στο ασφαλιστικό σύστημα, αλλά επεκτείνονται στις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας.

Στο βασικό σενάριο της έκθεσης, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του δυνητικού ΑΕΠ της Ελλάδας διαμορφώνεται σε μόλις 0,8% για την περίοδο 2025-2080.

Η πρόβλεψη είναι ιδιαίτερα χαμηλή, αντανακλώντας μεταξύ άλλων τη διαρκή αρνητική συμβολή της εργασίας στην οικονομική δραστηριότητα.

Συγκεκριμένα, η συνεισφορά των συνολικών ωρών εργασίας στην αύξηση του δυνητικού ΑΕΠ προβλέπεται αρνητική κατά 0,5% ετησίως κατά μέσο όρο, ενώ η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας εκτιμάται ότι θα αυξάνεται κατά 1,4%.

Η δυναμική της ελληνικής οικονομίας προβλέπεται να εξασθενήσει ιδιαίτερα γύρω στα μέσα του αιώνα, με τον ετήσιο ρυθμό αύξησης του δυνητικού ΑΕΠ να περιορίζεται στο 0,4% το 2040 και στο 0,2% το 2050.

Η εικόνα αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της αύξησης της παραγωγικότητας, των επενδύσεων, της τεχνολογικής προόδου και της μεγαλύτερης συμμετοχής του πληθυσμού στην εργασία.

Οι πιέσεις σε συντάξεις, υγεία και δημόσια οικονομικά

Η γήρανση του πληθυσμού συνιστά μία από τις μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες προκλήσεις για τη δημοσιονομική πολιτική.

Η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού περιορίζει τη βάση των δυνητικών ασφαλιστικών εισφορών και των φορολογικών εσόδων, ενώ η αύξηση των ηλικιωμένων δημιουργεί πρόσθετες ανάγκες για συντάξεις, υγειονομικές υπηρεσίες και μακροχρόνια φροντίδα.

Η έκθεση της Κομισιόν αποτελεί το πρώτο στάδιο της νέας τριετούς άσκησης προβολών για το κόστος της γήρανσης.

Το συγκεκριμένο κείμενο παρουσιάζει τις δημογραφικές και μακροοικονομικές παραδοχές και τις μεθοδολογίες υπολογισμού των σχετικών δαπανών. Οι αναλυτικές δημοσιονομικές προβολές για συντάξεις, υγεία, μακροχρόνια φροντίδα και εκπαίδευση πρόκειται να δημοσιευθούν σε ξεχωριστή έκθεση την άνοιξη του 2027.

Συνεπώς, τα σημερινά στοιχεία δεν αποτελούν ακόμη εκτίμηση για το ακριβές μελλοντικό ύψος των συνταξιοδοτικών και λοιπών δημοσίων δαπανών, αλλά αποτυπώνουν τις βασικές δημογραφικές και οικονομικές παραμέτρους πάνω στις οποίες θα στηριχθούν οι υπολογισμοί.

Το μεγάλο στοίχημα για την ελληνική οικονομία

Η νέα έκθεση αναδεικνύει ότι το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν αφορά απλώς τη μελλοντική εξέλιξη του αριθμού των κατοίκων της, αλλά τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας και του κοινωνικού κράτους.

Η χώρα εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η μείωση των ανθρώπων παραγωγικής ηλικίας θα συνδυάζεται με υψηλότερο ποσοστό ηλικιωμένων, αυξημένες ανάγκες κοινωνικής προστασίας και περιορισμένες δυνατότητες ανάπτυξης μέσω της αύξησης της απασχόλησης.

Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων προϋποθέτει παρεμβάσεις που θα ενισχύουν τη δημιουργία οικογένειας, τη συμμετοχή των γυναικών και των μεγαλύτερων ηλικιών στην εργασία, την προσέλκυση και διατήρηση ανθρώπινου δυναμικού και, κυρίως, την παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Η έκθεση τονίζει ότι χωρίς ουσιαστική ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και της παραγωγικότητας, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν παρατεταμένο συνδυασμό πληθυσμιακής συρρίκνωσης, δημογραφικής γήρανσης και χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης.