Προσωπικά δεδομένα: Νέο πλαίσιο ασφαλούς πρόσβασης προτείνουν οι Αρχές Ελλάδας και Ισπανίας

Ένα νέο μοντέλο πρόσβασης και αξιοποίησης ευαίσθητων δεδομένων, το οποίο επιτρέπει την επεξεργασία πληροφοριών χωρίς να απαιτείται η μεταφορά τους στους τελικούς χρήστες, αναδεικνύουν η ελληνική και η ισπανική Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, μέσα από κοινή έκθεση που δημοσιεύεται τον Νοέμβριο του 2026.

Η έκθεση, με τίτλο «Secure Processing Environments from the Data Protection Perspective», εξετάζει τις νομικές, οργανωτικές και τεχνολογικές προϋποθέσεις λειτουργίας των Ασφαλών Περιβαλλόντων Επεξεργασίας (Secure Processing Environments – SPEs), τα οποία αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα δεδομένων.

Βασική επιδίωξη είναι να καταστεί δυνατή η αξιοποίηση δεδομένων για ερευνητικούς, επιστημονικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς σκοπούς, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο τα δικαιώματα των πολιτών ή τα συμφέροντα των οργανισμών που τα διαθέτουν.

Η κεντρική φιλοσοφία συνοψίζεται στη μετάβαση από την παραδοσιακή ανταλλαγή δεδομένων σε ένα μοντέλο ελεγχόμενης πρόσβασης: αντί τα δεδομένα να μεταφέρονται στα συστήματα των χρηστών, οι εξουσιοδοτημένοι χρήστες αποκτούν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν συγκεκριμένες εργασίες μέσα σε ένα προστατευμένο ψηφιακό περιβάλλον.

Στο επίκεντρο τα ευαίσθητα δεδομένα υγείας

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα δεδομένα υγείας, καθώς η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χώρου Δεδομένων Υγείας (European Health Data Space – EHDS) δημιουργεί νέες δυνατότητες αξιοποίησης ιατρικών πληροφοριών για ερευνητικούς σκοπούς, την ανάπτυξη καινοτόμων θεραπειών και τη διαμόρφωση πολιτικών δημόσιας υγείας.

Σύμφωνα με την έκθεση, η δευτερογενής χρήση ηλεκτρονικών δεδομένων υγείας στο πλαίσιο του EHDS πρέπει να πραγματοποιείται μέσω ασφαλών περιβαλλόντων επεξεργασίας, υπό την εποπτεία των αρμόδιων φορέων πρόσβασης σε δεδομένα υγείας.

Οι ερευνητές θα μπορούν να αναλύουν τα δεδομένα που είναι απαραίτητα για εγκεκριμένους σκοπούς, χωρίς όμως να έχουν τη δυνατότητα να κατεβάζουν προσωπικά δεδομένα στα δικά τους πληροφοριακά συστήματα. Από το προστατευμένο περιβάλλον θα μπορούν να εξάγονται μόνο ελεγμένα αποτελέσματα που δεν περιέχουν προσωπικά δεδομένα.

Η προσέγγιση αυτή θεωρείται κρίσιμη για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για πληροφορίες υψηλής ευαισθησίας, όπως ιατρικοί φάκελοι, γενετικά δεδομένα και άλλες πληροφορίες που σχετίζονται με την κατάσταση της υγείας τους.

Προειδοποίηση για την εξάρτηση από μεγάλους παρόχους cloud

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύει η κοινή έκθεση αφορά την αυξανόμενη εξάρτηση οργανισμών και δημόσιων φορέων από εξωτερικούς παρόχους τεχνολογικών υποδομών και υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους.

Οι δύο Αρχές επισημαίνουν ότι η ανάθεση της λειτουργίας ενός ασφαλούς περιβάλλοντος επεξεργασίας σε τρίτο πάροχο δεν πρέπει να συνεπάγεται απώλεια του πραγματικού ελέγχου των δεδομένων.

Αντίθετα, ο φορέας που έχει την ευθύνη του περιβάλλοντος οφείλει να διατηρεί τη δυνατότητα να καθορίζει, να επιβλέπει, να περιορίζει και, εφόσον απαιτείται, να αποτρέπει συγκεκριμένες πράξεις επεξεργασίας.

Η ύπαρξη συμβάσεων, νομικών δεσμεύσεων ή πιστοποιήσεων ασφάλειας δεν θεωρείται από μόνη της επαρκής εγγύηση. Απαιτούνται τεχνικοί μηχανισμοί ελέγχου, δυνατότητες ανεξάρτητων ελέγχων και συνεχής εποπτεία της δραστηριότητας των παρόχων.

Στην έκθεση καταγράφονται επίσης κίνδυνοι που συνδέονται με τη συγκέντρωση τεχνολογικής ισχύος σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων, την εξάρτηση από έναν προμηθευτή, τις δυσκολίες μεταφοράς υπηρεσιών σε εναλλακτικό πάροχο και την πιθανότητα πρόσβασης τρίτων σε κρίσιμα συστήματα ή κρυπτογραφικά κλειδιά.

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στην περίπτωση παρόχων που υπόκεινται στη νομοθεσία χωρών εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Όπως υπογραμμίζεται, ακόμη και η συμμόρφωση με τους κανόνες του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR) για τις διεθνείς διαβιβάσεις δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη διασφάλιση της ψηφιακής κυριαρχίας.

Κρυπτογράφηση και τεχνητή νοημοσύνη αλλάζουν τους κανόνες

Σημαντικό μέρος της έκθεσης αφιερώνεται στις προηγμένες τεχνολογίες προστασίας της ιδιωτικότητας, οι οποίες μπορούν να επιτρέψουν την ανάλυση δεδομένων με περιορισμένη έκθεση των αρχικών πληροφοριών.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ομομορφική κρυπτογράφηση, η ασφαλής πολυμερής υπολογιστική επεξεργασία, η διαφορική ιδιωτικότητα και η ομοσπονδιακή μάθηση.

Η ομομορφική κρυπτογράφηση, για παράδειγμα, επιτρέπει την εκτέλεση συγκεκριμένων υπολογισμών πάνω σε κρυπτογραφημένα δεδομένα, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως η αποκρυπτογράφησή τους.

Η έκθεση παρουσιάζει ενδεικτικό σενάριο έρευνας στον τομέα της υγείας, στο οποίο δεδομένα από διαφορετικές πηγές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στατιστική ανάλυση, χωρίς οι ερευνητές ή ο φορέας που διαχειρίζεται το ασφαλές περιβάλλον να αποκτούν πρόσβαση στις αρχικές προσωπικές πληροφορίες.

Οι συντάκτες διευκρινίζουν, πάντως, ότι καμία τεχνολογική λύση δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση συμμόρφωσης με τη νομοθεσία. Η καταλληλότητά της πρέπει να αξιολογείται ανάλογα με τη φύση των δεδομένων, τον σκοπό της επεξεργασίας και τους κινδύνους που ενδέχεται να προκύψουν.

Η προστασία δεδομένων δεν περιορίζεται στην κυβερνοασφάλεια

Κεντρικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος επεξεργασίας δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα κυβερνοασφάλειας.

Η προστασία πρέπει να ενσωματώνεται ήδη από τον σχεδιασμό των συστημάτων και να καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής των δεδομένων.

Στο πλαίσιο αυτό, οι δύο Αρχές τονίζουν την ανάγκη για σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, περιορισμό της πρόσβασης μόνο στα απολύτως αναγκαία δεδομένα, ισχυρή ταυτοποίηση χρηστών, καταγραφή ενεργειών και συστηματική αξιολόγηση κινδύνων.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στις Εκτιμήσεις Αντικτύπου σχετικά με την Προστασία Δεδομένων, καθώς και στον ενεργό ρόλο των Υπευθύνων Προστασίας Δεδομένων (DPOs).

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τα συστήματα πρέπει να σχεδιάζονται με βάση την αρχή της μηδενικής εμπιστοσύνης (zero trust), σύμφωνα με την οποία κανένας χρήστης, συσκευή ή εφαρμογή δεν θεωρείται αυτομάτως αξιόπιστος.