Ένταση μεταξύ Σέρβων και Αλβανών για τη γέφυρα του Ιμπάρ

Νέα εστία έντασης διαμορφώνεται στις ήδη εύθραυστες σχέσεις Βελιγραδίου και Πρίστινας, με επίκεντρο αυτή τη φορά την κεντρική γέφυρα του ποταμού Ιμπάρ, ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της εθνοτικής διαίρεσης στη Μιτρόβιτσα. Η γέφυρα συνδέει το βόρειο τμήμα της πόλης, όπου πλειοψηφεί ο σερβικός πληθυσμός, με το νότιο, όπου η πλειονότητα των κατοίκων είναι Αλβανοί. Παρότι χρησιμοποιείται από πεζούς, παραμένει κλειστή στην κανονική κυκλοφορία οχημάτων επί σειρά ετών, καθώς θεωρείται ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία ασφαλείας στο βόρειο Κόσοβο.

Η KFOR, η διεθνής δύναμη υπό την ηγεσία του ΝΑΤΟ, ανακοίνωσε στις 10 Αυγούστου ότι ξεκίνησε τη σταδιακή αναδιάταξη της μόνιμης παρουσίας της στη γέφυρα, επικαλούμενη βελτίωση της κατάστασης ασφαλείας. Διευκρίνισε ότι η διαδικασία θα είναι σταδιακή και θα εξαρτάται από τις συνθήκες επί του πεδίου, σε στενό συντονισμό με την Αστυνομία του Κοσόβου, την EULEX και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς.

Η εξέλιξη προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Βελιγράδι και στους πολιτικούς εκπροσώπους των Σέρβων του βόρειου Κοσόβου, οι οποίοι φοβούνται ότι η απομάκρυνση της σταθερής παρουσίας της KFOR αποτελεί προάγγελο για το πλήρες άνοιγμα της γέφυρας στην κυκλοφορία.

Η Πρίστινα, αντίθετα, αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια το άνοιγμα της γέφυρας ως ζήτημα ελευθερίας μετακίνησης και αποκατάστασης της ενότητας της πόλης. Το θέμα δεν είναι καινούργιο: ήδη στο πλαίσιο του διαλόγου Βελιγραδίου-Πρίστινας υπό την αιγίδα της ΕΕ είχε συμφωνηθεί η αποκατάσταση και πλήρης επαναλειτουργία της γέφυρας. Το 2016 η ΕΕ είχε ανακοινώσει σχέδιο για άνοιγμά της σε πεζούς και οχήματα, όμως η εφαρμογή του παρέμεινε έκτοτε πολιτικά και επιχειρησιακά εξαιρετικά δύσκολη.

Επιστολή Βούτσιτς στο γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ

Ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς κλιμάκωσε την πίεση προς τη Συμμαχία, ανακοινώνοντας ότι απέστειλε επιστολή στον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Σύμφωνα με όσα γνωστοποίησε ο ίδιος, ζήτησε από την KFOR, επικαλούμενος και την Απόφαση 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, να εμποδίσει το άνοιγμα της γέφυρας και να παρέμβει απέναντι σε όσα ο ίδιος χαρακτηρίζει «τρομοκρατία», «διώξεις» και συλλήψεις Σέρβων από τις αρχές του Κοσόβου. Οι συγκεκριμένοι χαρακτηρισμοί αποτελούν θέσεις της σερβικής ηγεσίας και αμφισβητούνται από την Πρίστινα.

Ο Βούτσιτς προειδοποίησε ακόμη ότι η αποχώρηση της σταθερής δύναμης της KFOR από τη γέφυρα θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή του, να δημιουργήσει συνθήκες για μια «τελική αντιπαράθεση» με τον σερβικό πληθυσμό στο βόρειο Κόσοβο.

Πίσω από την αντιπαράθεση για τη γέφυρα βρίσκεται η ευρύτερη σύγκρουση για το καθεστώς και τον έλεγχο του βόρειου Κοσόβου. Η Σερβία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την ανεξαρτησία που κήρυξε το Κόσοβο το 2008, ενώ μεγάλο μέρος των Σέρβων του βορρά δεν αναγνωρίζει την εξουσία της Πρίστινας. Η ομαλοποίηση των σχέσεων των δύο πλευρών αποτελεί ταυτόχρονα βασική προϋπόθεση για την ευρωπαϊκή τους πορεία.

Την ένταση επιβαρύνουν και οι πρόσφατες δηλώσεις του Σέρβου προέδρου για το ίδιο το ποτάμι. Ο Βούτσιτς δήλωσε ότι η Σερβία εξετάζει τεχνικά τη δυνατότητα αλλαγής ή εκτροπής μέρους της ροής του Ιμπάρ, συνδέοντας το ενδεχόμενο αυτό με τη μεταχείριση των Σέρβων στο Κόσοβο. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, έχουν ζητηθεί εκτιμήσεις από μηχανικούς και ειδικούς, χωρίς ωστόσο να έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένο κυβερνητικό σχέδιο ή απόφαση για ένα τέτοιο έργο.

Οι δηλώσεις του Βούτσιτς προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στην Πρίστινα και στα Τίρανα. Η αλβανική κυβέρνηση εξέφρασε επισήμως «βαθιά ανησυχία», επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε μονομερής παρέμβαση σε διασυνοριακό ποταμό πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου και της υποχρέωσης αποφυγής σημαντικής διασυνοριακής ζημίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση από την πλευρά της επανέλαβε ότι δηλώσεις περί μεταβολής της ροής του ποταμού δεν συμβάλλουν στην εξομάλυνση των σχέσεων και κάλεσε Βελιγράδι και Πρίστινα να επιστρέψουν στον διάλογο.