Great Sea Interconnector: Τα σενάρια για το καλώδιο που βρίσκεται ανάμεσα σε επανεκκίνηση, κόστος και γεωπολιτική

Το άρθρο γνώμης που δημοσίευσε στις 13 Σεπτεμβρίου η Cyprus Mail για τον Great Sea Interconnector κρατά ζωντανή τη συζήτηση που ουσιαστικά δεν έχει κλείσει ποτέ. Είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου και, σε δεύτερη φάση, Κύπρου-Ισραήλ πρωτίστως ένα ενεργειακό έργο που θα τερματίσει την ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου ή μια επένδυση της οποίας το οικονομικό και γεωπολιτικό ρίσκο ενδέχεται να αποδειχθεί μεγαλύτερο από όσο είχε αρχικά υπολογιστεί;

Το συγκεκριμένο δημοσίευμα παίρνει σαφή θέση, υποστηρίζοντας ότι το έργο εκθέτει την Κύπρο σε αυξημένους οικονομικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους. Ορισμένες όμως από τις διατυπώσεις του, ιδίως για τις αξιολογήσεις της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και για το κατά πόσον η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να αποτελέσει πλήρες υποκατάστατο της διασύνδεσης, πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μέρος της επιχειρηματολογίας του αρθρογράφου και όχι ως οριστικά συμπεράσματα θεσμικών φορέων. Στην πραγματικότητα, η κυπριακή κυβέρνηση δηλώνει ότι αναμένει νέα διαδικασία due diligence με συμμετοχή της ΕΤΕπ, ώστε να αποκτήσει επικαιροποιημένη εικόνα για τις τεχνικές και οικονομικές παραμέτρους του GSI.

Σε θεσμικό επίπεδο, η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχει αλλάξει. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί τον Great Sea Interconnector έργο στρατηγικής σημασίας για τον τερματισμό της ηλεκτρικής απομόνωσης της Κύπρου. Το έργο περιλαμβάνεται στα ευρωπαϊκά «Energy Highways», ενώ για το τμήμα Κρήτης-Κύπρου έχει εξασφαλιστεί επιχορήγηση περίπου €658 εκατ. από το Connecting Europe Facility. Η Επιτροπή συνδέει τη διασύνδεση τόσο με την ασφάλεια εφοδιασμού όσο και με την ενσωμάτωση μεγαλύτερου ποσοστού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το τεχνικό μέγεθος του εγχειρήματος είναι εξίσου εντυπωσιακό. Το τμήμα Κρήτης-Κύπρου θα φτάνει περίπου τα 898 χιλιόμετρα και θα διέρχεται από σημεία με βάθη άνω των 3.000 μέτρων. Η Nexans έχει αναλάβει το κύριο συμβόλαιο για το υποθαλάσσιο καλώδιο, αρχικής αξίας €1,43 δισ. Η σχεδιαζόμενη μεταφορική ικανότητα είναι 1.000 MW, με δυνατότητα περαιτέρω αύξησης.

Ακριβώς το μέγεθος και η τεχνική δυσκολία του έργου είναι όμως και ένας από τους λόγους για τους οποίους το αρχικό χρονοδιάγραμμα έχει υποχωρήσει. Η Nexans είχε ήδη επιβεβαιώσει αναπροσαρμογή του προγράμματος, με την παράδοση να μετατίθεται πέρα από τον προηγούμενο στόχο του 2029-2030. Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου Μιχάλης Δαμιανός μιλά πλέον για ολοκλήρωση περίπου στα τέλη του 2031, αποφεύγοντας πάντως να παρουσιάσει τη συγκεκριμένη ημερομηνία ως δεσμευτική.

Η σημαντικότερη αλλαγή των τελευταίων μηνών ήρθε στις 5 Αυγούστου, όταν ο γαλλικός επενδυτικός όμιλος Meridiam απέκτησε την πλειοψηφία στην εταιρεία του GSI. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το ποσοστό της ανέρχεται στο 66%, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το υπόλοιπο 34%. Παράλληλα υπεγράφη συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τη συνέχιση των θαλάσσιων ερευνών.

Η είσοδος ενός μεγάλου διεθνούς επενδυτή αποτελεί προφανώς σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με την εικόνα αβεβαιότητας του 2025. Ούτε η Λευκωσία, όμως, θεωρεί ότι από μόνη της λύνει το ζήτημα της οικονομικής βιωσιμότητας. Ο Μιχάλης Δαμιανός έχει χαρακτηρίσει τη συμμετοχή της Meridiam «ψήφο εμπιστοσύνης», επαναλαμβάνοντας ταυτόχρονα ότι οι τελικές αποφάσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, μεταξύ άλλων για ενδεχόμενη μετοχική συμμετοχή, θα εξαρτηθούν από την επικαιροποιημένη οικονομική αξιολόγηση.

Τα €1,9 δισ. εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ως σημείο αναφοράς για το τμήμα Κρήτης-Κύπρου. Ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός έχει προειδοποιήσει ότι το τελικό ποσό μπορεί να είναι σημαντικά υψηλότερο, καθώς το αρχικό μέγεθος δεν αποτυπώνει κατ’ ανάγκη όλες τις δαπάνες ασφάλισης, φύλαξης, αποθήκευσης, συντήρησης και άλλες επιβαρύνσεις.

Τα €25 εκατ. και η NAVTEX το επόμενο άμεσο τεστ

Στις 15 Σεπτεμβρίου, δύο ημέρες μετά το άρθρο που άνοιξε ξανά τη συζήτηση, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης αποκάλυψε ότι έχει συμφωνήσει με τον Κυριάκο Μητσοτάκη πως η Κύπρος θα καταβάλει τα €25 εκατ. για τον GSI μόλις εκδοθεί η NAVTEX και αρχίσουν εκ νέου οι θαλάσσιες έρευνες. Η δαπάνη, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει προβλεφθεί στον προϋπολογισμό.

Η πληρωμή αυτή αποτελεί μέρος της ρύθμισης για έως €25 εκατ. ετησίως για πέντε χρόνια, με ανώτατο συνολικό ποσό €125 εκατ. κατά την κατασκευαστική περίοδο. Η σχετική ρυθμιστική απόφαση συνδέθηκε με τη δυνατότητα ανάκτησης εγκεκριμένων εσόδων πριν ακόμη τεθεί το καλώδιο σε εμπορική λειτουργία.

Το σενάριο είναι αυτό που προωθούν αυτή τη στιγμή οι εμπλεκόμενες κυβερνήσεις και ο νέος επενδυτής. Έκδοση NAVTEX, ολοκλήρωση των εναπομεινασών βυθομετρικών ερευνών, οριστικοποίηση της χάραξης, οικονομική αναδιάρθρωση του έργου και σταδιακή μετάβαση στην πλήρη κατασκευή. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας δήλωσε στις 9 Σεπτεμβρίου ότι το έργο βρίσκεται «πιο κοντά από ποτέ» σε ουσιαστικές εξελίξεις, ενώ η είσοδος της Meridiam έχει συνοδευτεί από αυξημένη γαλλική πολιτική εμπλοκή.

Σε αυτή την εκδοχή, το due diligence επιβεβαιώνει ότι το έργο μπορεί να χρηματοδοτηθεί με αποδεκτούς όρους, προστίθενται ιδιωτικά ή θεσμικά κεφάλαια και η κατασκευή εξελίσσεται με νέο ορίζοντα περίπου το 2031.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι παλαιοί οικονομικοί όροι θα παραμείνουν αναλλοίωτοι. Ίσως η πιο σημαντική συζήτηση για τη Λευκωσία αφορά όχι το αν το έργο είναι στρατηγικά χρήσιμο, αλλά το ποιος θα πληρώσει το τελικό κόστος και σε ποιο χρονικό διάστημα.

Η κυπριακή κυβέρνηση, αναγνωρίζει ότι υπάρχει δυνητική επιβάρυνση. Ο Μιχάλης Δαμιανός δήλωσε ότι εξετάζονται επιλογές όπως μεγαλύτερη περίοδος αποπληρωμής, ώστε το κόστος να κατανεμηθεί σε περισσότερο χρόνο, καθώς και αναζήτηση πρόσθετης ευρωπαϊκής ή άλλης χρηματοδότησης εάν η τελική δαπάνη αυξηθεί σημαντικά.

Βέβαια η πιο απρόβλεπτη μεταβλητή βρίσκεται στη θάλασσα. Περίπου το 60% των ερευνών βυθού φέρεται να έχει ολοκληρωθεί, ενώ το υπόλοιπο τμήμα περιλαμβάνει θαλάσσιες ζώνες στις οποίες υπάρχουν αντικρουόμενες ελληνικές και τουρκικές διεκδικήσεις. Το 2024, ερευνητικές δραστηριότητες νοτίως της Κάσου είχαν προκαλέσει παρουσία ελληνικών και τουρκικών πολεμικών πλοίων, προτού η ένταση αποκλιμακωθεί διπλωματικά.

Η διαφωνία συνδέεται με τις διαφορετικές θέσεις Αθήνας και Άγκυρας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και τα δικαιώματα των νησιών. Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS, ενώ Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία βασίζουν τις θέσεις τους και στις σχετικές πρόνοιες του Δικαίου της Θάλασσας.

Η ΕΕ έχει επανειλημμένα δηλώσει πολιτική στήριξη στο GSI και τον Απρίλιο του 2026 επανέλαβε ότι είναι το έργο που υποστηρίζει πολιτικά και χρηματοδοτικά για να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου. Παρά ταύτα, η ευρωπαϊκή πολιτική στήριξη δεν ισοδυναμεί από μόνη της με εγγύηση ότι οι θαλάσσιες εργασίες δεν θα αντιμετωπίσουν νέες καθυστερήσεις. Μια νέα αντιπαράθεση γύρω από τις έρευνες θα μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο το χρονοδιάγραμμα αλλά και το κόστος  ασφάλισης, τη διαθεσιμότητα ειδικών πλοίων και συνολικά το επενδυτικό ρίσκο.

Ένα σημείο που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση είναι ότι το GSI δεν χρειάζεται να υλοποιηθεί ταυτόχρονα σε όλο του το μήκος. Η ευρωπαϊκή παρουσίαση του έργου προβλέπει σαφώς σύνδεση της Κύπρου με την Ελλάδα σε πρώτη φάση και επέκταση προς το Ισραήλ αργότερα.

Τον Αύγουστο του 2026, ο ΑΔΜΗΕ υπέβαλε στις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές Κύπρου και Ισραήλ το αίτημα επένδυσης για τη συγκεκριμένη διασύνδεση, μαζί με ανάλυση κόστους-οφέλους και πρόταση διασυνοριακής κατανομής κόστους. Ο ΑΔΜΗΕ ανακοίνωσε ότι η σχετική ανάλυση έδειξε οικονομική βιωσιμότητα του σκέλους Κύπρου-Ισραήλ στα σενάρια που εξετάστηκαν. Πρόκειται, ωστόσο, για αξιολόγηση του φορέα υλοποίησης στο πλαίσιο της ρυθμιστικής διαδικασίας και όχι ακόμη για τελική επενδυτική απόφαση.

Επομένως, ένα ακομα σενάριο είναι το έργο να εξελιχθεί ουσιαστικά ως δύο διαδοχικά projects.

Ο ίδιος ο υπουργός Ενέργειας έχει αναγνωρίσει ότι το ερώτημα κατά πόσον η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να αποχωρήσει από ένα έργο για το οποίο έχουν ήδη αναληφθεί πολιτικές και ρυθμιστικές δεσμεύσεις είναι σύνθετο νομικό ζήτημα. Σε αυτό το ενδεχόμενο, μεγαλύτερο βάρος θα έπεφτε παράλληλα στις εγχώριες επενδύσεις σε αποθήκευση, ενίσχυση του δικτύου και αξιοποίηση των ΑΠΕ. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει στην αξιολόγησή της για την Κύπρο ότι απαιτούνται περισσότερη αποθήκευση και μεγαλύτερη δυνατότητα του δικτύου ώστε να ενσωματωθούν υψηλότερα ποσοστά ανανεώσιμης παραγωγής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Επιτροπή θεωρεί τις μπαταρίες υποκατάστατο του GSI. Στις επίσημες πολιτικές της υποστηρίζει ταυτόχρονα τόσο την ενίσχυση αποθήκευσης και δικτύων όσο και την ηλεκτρική διασύνδεση.

Για τον ίδιο λόγο, η αναφορά του αρχικού άρθρου της Cyprus Mail σε συγκεκριμένο σενάριο περίπου 1.350 MW τετράωρης αποθήκευσης ως οικονομικότερη εναλλακτική δεν θα πρέπει, χωρίς τη δημοσιοποίηση της υποκείμενης μελέτης, να παρουσιάζεται ως επίσημο και τελικό συμπέρασμα της ΕΤΕπ.

Στην πραγματικότητα, στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2026 υπάρχουν σαφώς περισσότερες ενδείξεις επανεκκίνησης απ’ ό,τι έναν χρόνο νωρίτερα, αλλά οι αποφάσεις που εκκρεμούν είναι περισσότερες και το τοπίο πραμένει ακόμα ομιχλώδες