Σύνοδος Κορυφής: Συμβιβασμός χωρίς λύσεις για την ενέργεια – Οι «27» κλώτσησαν το τενεκεδάκι για αργότερα

Λευκός καπνός από τη διήμερη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες δεν βγήκε. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνώρισαν τα μεγάλα προβλήματα που απειλούν την οικονομία και την κοινωνική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμφώνησαν στην ανάγκη κοινής δράσης, αλλά όταν έφτασε η ώρα των συγκεκριμένων αποφάσεων, επέλεξαν για ακόμη μία φορά τον δρόμο της αναβολής.

Το τενεκεδάκι μεταφέρθηκε για τον Νοέμβριο, με την έκτακτη Σύνοδο για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, και για τον Δεκέμβριο, όταν αναμένεται να επανέλθει στο τραπέζι η αναζήτηση ουσιαστικών απαντήσεων στην ενεργειακή κρίση. Και βλέπουμε.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Χάσμα για την ενέργεια και τον προϋπολογισμό

Η ένταση στις Βρυξέλλες, οι συγκρούσεις για το νέο σύστημα εμπορίας ρύπων και οι διαφωνίες για τον επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ δυσκολεύουν την επίτευξη συμφωνίας

Η Σύνοδος της 15ης και 16ης Οκτωβρίου ολοκληρώθηκε με ένα εκτενές κείμενο συμπερασμάτων, στο οποίο αποτυπώνονται περισσότερο οι προθέσεις παρά οι δεσμεύσεις των «27». Ενέργεια, ανταγωνιστικότητα, ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, Ουκρανία, άμυνα, μεταναστευτικό και Μέση Ανατολή βρέθηκαν στην ατζέντα, χωρίς όμως να ξεπεραστούν οι βαθιές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ήταν η ενέργεια. Χρειάστηκαν περίπου 15 ώρες διαβουλεύσεων για να βρεθεί συμβιβαστική διατύπωση στις επίμαχες παραγράφους, με αποτέλεσμα τα συμπεράσματα της πρώτης ημέρας να δημοσιοποιηθούν τα ξημερώματα της Παρασκευής.

Η ενεργειακή κρίση και ο συμβιβασμός που δεν φέρνει ανακούφιση

Το μεγαλύτερο αγκάθι της Συνόδου ήταν το εκρηκτικό ενεργειακό κόστος που απειλεί νοικοκυριά, επιχειρήσεις και την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Παρά την κοινή διαπίστωση ότι απαιτείται άμεση παρέμβαση, οι ηγέτες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πακέτο στήριξης.

Αντιθέτως, περιορίστηκαν να καλέσουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον χρειαστεί, να προτείνει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες και τις διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών.

Στα συμπεράσματα περιλαμβάνονται κατευθύνσεις για την παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, την αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων του κανονισμού για το μεθάνιο, τη στήριξη των διυλιστηρίων και την εθελοντική συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης.

Ωστόσο, πρόκειται κυρίως για εργαλεία προς περαιτέρω επεξεργασία και όχι για αποφάσεις που μπορούν να μειώσουν άμεσα το κόστος στους λογαριασμούς.

Και όλα αυτά ενώ οι αγορές στέλνουν μηνύματα συναγερμού. Στην Ελλάδα η χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας διαμορφώνεται στα 176,97 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ σε αρκετές χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ξεπερνά τα 200 ευρώ. Το φυσικό αέριο κινείται επίσης ανοδικά, αυξάνοντας την ανησυχία ενόψει του χειμώνα.

Η Ευρώπη, δηλαδή, αναγνωρίζει την κρίση, αλλά εξακολουθεί να αναζητεί τον τρόπο με τον οποίο θα πληρώσει το κόστος της αντιμετώπισής της.

Το «μπρα ντε φερ» για τους ρύπους και την πράσινη μετάβαση

Πίσω από την πολύωρη διαπραγμάτευση κρύβεται μία βαθύτερη πολιτική σύγκρουση για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής και βιομηχανικής πολιτικής.

Η Ιταλία και χώρες της Κεντρικής Ευρώπης ζήτησαν χαλάρωση των περιβαλλοντικών υποχρεώσεων, υποστηρίζοντας ότι το σημερινό κόστος απειλεί την ανταγωνιστικότητα και επιταχύνει την αποβιομηχάνιση.

Απέναντί τους βρέθηκαν κυρίως χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, οι οποίες προειδοποίησαν ότι η αποδυνάμωση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) θα υπονόμευε την ασφάλεια των επενδύσεων και τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή μετάβαση.

Ο τελικός συμβιβασμός διατηρεί τον βασικό ρόλο του συστήματος εμπορίας ρύπων και προβλέπει επικαιροποίηση της εκτίμησης επιπτώσεων για το ETS2, που αφορά μεταξύ άλλων τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές και έχει προγραμματιστεί να τεθεί σε εφαρμογή το 2028.

Δεν αποφασίστηκε, όμως, η αναβολή του μέχρι το 2030, όπως επιδίωκαν ορισμένες κυβερνήσεις.

Έτσι, η αντιπαράθεση παραμένει ανοιχτή, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στους κλιματικούς στόχους και στην ανάγκη προστασίας της παραγωγικής της βάσης.

Ευρωπαϊκός προϋπολογισμός: Ραντεβού τον Νοέμβριο και φόβοι για το 2027

Αδιέξοδο καταγράφηκε και στη συζήτηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αφορά την περίοδο 2028-2034.

Το διαπραγματευτικό σχέδιο της Ιρλανδικής Προεδρίας, το οποίο περιλάμβανε περικοπές ύψους 141 δισεκατομμυρίων ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συνάντησε ισχυρές αντιδράσεις.

Οι χώρες που συνεισφέρουν περισσότερα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ζητούν περιορισμό των δαπανών, ενώ εκείνες που εξαρτώνται περισσότερο από τα κοινοτικά κονδύλια αντιδρούν σε περικοπές της αγροτικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής.

Τη διαπραγμάτευση αναλαμβάνει πλέον ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, με νέα κρίσιμη συνάντηση στις 26 Νοεμβρίου.

Στόχος παραμένει η επίτευξη συμφωνίας μέχρι το τέλος του 2026, ώστε να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες νομοθετικές διαδικασίες το 2027 και να μη διακοπεί η χρηματοδότηση από τον Ιανουάριο του 2028.

Ωστόσο, δεσμευτική προθεσμία δεν υπάρχει. Και το πολιτικό ημερολόγιο της επόμενης χρονιάς καθιστά τις διαπραγματεύσεις ακόμη πιο δύσκολες.

Οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, αλλά και οι εκλογικές αναμετρήσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, δημιουργούν φόβους ότι μία συμφωνία που δεν θα επιτευχθεί εγκαίρως μπορεί να μετατραπεί σε πολύ πιο δύσκολη υπόθεση το 2027.

Με άλλα λόγια, η Ευρώπη κινδυνεύει να μπει σε μια περίοδο έντονων πολιτικών αναταράξεων χωρίς να έχει εξασφαλίσει τον προϋπολογισμό που θα χρηματοδοτήσει τις προτεραιότητές της για την επόμενη επταετία.

Ανταγωνιστικότητα: Η Ευρώπη αναζητά απαντήσεις στην πίεση της Κίνας

Στα συμπεράσματα της Συνόδου αποτυπώνεται και η αυξανόμενη ανησυχία για την υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Οι «27» ζητούν επιτάχυνση των διαδικασιών για τη στήριξη της βιομηχανίας, την απλοποίηση της νομοθεσίας, τη μείωση της γραφειοκρατίας και την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Έθεσαν ως προτεραιότητες την ολοκλήρωση σημαντικών νομοθετικών παρεμβάσεων μέχρι το τέλος του 2026, μεταξύ των οποίων η δέσμη μέτρων για την αυτοκινητοβιομηχανία, η ενοποίηση και εποπτεία των αγορών και η απλοποίηση των κανόνων για τρόφιμα και ζωοτροφές.

Παράλληλα, ζητούν ενίσχυση των εμπορικών εργαλείων της Ένωσης απέναντι στις διεθνείς ανισορροπίες, με την Κίνα να βρίσκεται στο επίκεντρο της ανησυχίας, καθώς το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ στις συναλλαγές με το Πεκίνο προσεγγίζει τα 360 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Πρόκειται, ωστόσο, για μια ακόμη περίπτωση στην οποία οι πολιτικές κατευθύνσεις προηγούνται των πραγματικών αποφάσεων, την ώρα που η ευρωπαϊκή βιομηχανία αντιμετωπίζει ήδη το βάρος της ακριβής ενέργειας και του διεθνούς ανταγωνισμού.

Ουκρανία: Νέα δισεκατομμύρια στον λογαριασμό της Ευρώπης

Ένα ακόμη δύσκολο κεφάλαιο άνοιξε με την παρουσία του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος ζήτησε πρόσθετη χρηματοδότηση 70 δισεκατομμυρίων ευρώ για το 2027.

Το νέο αίτημα δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς, καθώς έρχεται να προστεθεί στις ήδη σημαντικές οικονομικές και στρατιωτικές δεσμεύσεις της Ένωσης.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν την πολιτική και στρατιωτική στήριξή τους προς την Ουκρανία, χαιρέτισαν την αποδέσμευση 6,6 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ειρήνης και την 21η δέσμη κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Για την κάλυψη των νέων χρηματοδοτικών αναγκών, όμως, δεν προέκυψε οριστική λύση. Οι «27» ζήτησαν επικαιροποιημένη εκτίμηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Το μήνυμα παραμένει ότι η Ευρώπη δεν εγκαταλείπει το Κίεβο. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι πώς θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί τον πόλεμο, ενώ καλείται ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση, τις αμυντικές ανάγκες και τις πιέσεις στην οικονομία της.

Άμυνα και Μεταναστευτικό: Σκληρότερη ρητορική, περιορισμένες δεσμεύσεις

Στο πεδίο της άμυνας, οι ηγέτες επανέλαβαν τον στόχο της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας μέχρι το 2030, δίνοντας έμφαση στη στρατιωτική κινητικότητα, στην αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών και στην προστασία από επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Ζήτησαν την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη στρατιωτική κινητικότητα μέχρι το τέλος του 2026, καθώς και περαιτέρω μέτρα έναντι της Ρωσίας.

Ακόμη πιο περιορισμένο ήταν το αποτέλεσμα στο μεταναστευτικό. Οι σχετικές αναφορές στα συμπεράσματα δεν ξεπέρασαν τις λίγες γραμμές, με την Επιτροπή να καλείται να εργαστεί για ένα πλαίσιο αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων και εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών.

Οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν, γεγονός που προμηνύει ότι το μεταναστευτικό θα εξακολουθήσει να βρίσκεται στην ευρωπαϊκή πολιτική αντιπαράθεση.

Μέση Ανατολή και Κύπρος: Διπλωματικές δεσμεύσεις και γεωπολιτικές ανησυχίες

Στο κεφάλαιο της Μέσης Ανατολής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδίκασε τις επιθέσεις του Ιράν εναντίον χωρών της περιοχής και υπογράμμισε την ανάγκη διατήρησης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, με δεδομένες και τις σοβαρές επιπτώσεις που έχει η αστάθεια στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.

Για τη Γάζα, επανέλαβε τη στήριξη στη λύση των δύο κρατών, ζήτησε ανεμπόδιστη ανθρωπιστική βοήθεια, αφοπλισμό της Χαμάς και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων.

Για τον Λίβανο, υποστήριξε την εφαρμογή του ψηφίσματος 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας και τον πλήρη αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, ενώ ζήτησε ενίσχυση των ευρωπαϊκών ναυτικών επιχειρήσεων στην Ερυθρά Θάλασσα.

Ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο έχει η αναφορά στην ανάγκη ισότιμης συμμετοχής όλων των κρατών-μελών στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα, COP31, στην Αττάλεια της Τουρκίας, μετά τα προβλήματα που είχαν προηγηθεί με τη συμμετοχή της Λευκωσίας σε προπαρασκευαστικές συναντήσεις.

Πρόκειται για μια διπλωματική τοποθέτηση με ιδιαίτερη βαρύτητα, χωρίς όμως να συνοδεύεται από ένα ευρύτερο πλαίσιο αντιμετώπισης των εντάσεων στην περιοχή.

Ελλάδα και Μητσοτάκης: Επιστροφή με την ενεργειακή κρίση στις αποσκευές

Για την Ελλάδα, το βασικό συμπέρασμα της Συνόδου είναι ότι η Αθήνα εξασφάλισε την αναφορά στην ανάγκη πρόσθετων στοχευμένων και προσωρινών μέτρων, όχι όμως και την άμεση υιοθέτησή τους.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε επισημάνει ότι το αρχικό σχέδιο συμπερασμάτων δεν ανταποκρινόταν στον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης, ζητώντας μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Ωστόσο, ο ίδιος αναγνώρισε ότι δεν αναμένει μεγάλης κλίμακας οριζόντιες παρεμβάσεις από την Ευρώπη, αλλά στοχευμένα και προσωρινά εργαλεία που θα μπορούσαν να προστεθούν στα εθνικά μέτρα στήριξης.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί εις βάρος της ευρωπαϊκής παραγωγής και των θέσεων εργασίας.

Στο θέμα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ο πρωθυπουργός επέμεινε στην ανάγκη προστασίας των κονδυλίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της Πολιτικής Συνοχής, εκφράζοντας αβεβαιότητα για το αν η διαπραγμάτευση θα ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο.

Στην πράξη, όμως, επέστρεψε στην Αθήνα χωρίς ένα συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πακέτο για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας.

Και αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση θα πρέπει, τουλάχιστον προς το παρόν, να διαχειριστεί με τα δικά της δημοσιονομικά περιθώρια τις αυξανόμενες πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Το πολιτικό πρόβλημα για το Μέγαρο Μαξίμου είναι ότι οι πολίτες δεν κρίνουν τις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις από τις διατυπώσεις των συμπερασμάτων, αλλά από το κόστος του ρεύματος, της θέρμανσης και των βασικών αγαθών.

Και αυτός ο λογαριασμός, όσο κι αν η κρίση έχει διεθνείς αιτίες, θα φτάσει αναπόφευκτα και στο εσωτερικό πολιτικό πεδίο.

Η Ευρώπη μεταθέτει τις αποφάσεις, η κρίση όμως δεν περιμένει

Το γενικό συμπέρασμα της διήμερης Συνόδου είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει την κοινή διάγνωση των προβλημάτων σε κοινή πολιτική δράση.

Στην ενέργεια περιορίστηκε σε μια συμφωνία προθέσεων. Στον προϋπολογισμό μετέθεσε τη διαπραγμάτευση για τον Νοέμβριο. Στην ανταγωνιστικότητα έθεσε νέες προθεσμίες. Στην Ουκρανία επανέλαβε τη δέσμευση στήριξης, αφήνοντας ανοιχτό τον νέο χρηματοδοτικό λογαριασμό.

Και πάνω από όλα αυτά πλανάται η αβεβαιότητα του 2027, με τις εκλογικές αναμετρήσεις να απειλούν να δυσκολέψουν ακόμη περισσότερο τους ευρωπαϊκούς συμβιβασμούς.

Το πρόβλημα είναι ότι οι αγορές ενέργειας, οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά δεν λειτουργούν με τον χρόνο των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων.

Όσο οι «27» αναζητούν την επόμενη συμβιβαστική διατύπωση, οι τιμές παραμένουν υψηλές και ο χειμώνας πλησιάζει.

Η Ευρώπη μπορεί να κλώτσησε το τενεκεδάκι για τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο. Ο λογαριασμός, όμως, δεν παίρνει αναβολή.

Σύνοδος Κορυφής 16/10: Παζάρι για 70 δισ. στην Ουκρανία και τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό