Το μοντέλο προστατευόμενων μαρτύρων (Novartis) απέτυχε. Έρχεται νέο «Αόρατων Μαρτύρων»

Έντονη συζήτηση προκαλεί διάταξη που περιλαμβάνεται σε νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, σύμφωνα με την οποία οι διάδικοι δεν θα έχουν πλήρη πρόσβαση στη δικογραφία. Η ρύθμιση, που εμφανίζεται χωρίς σαφείς αιτιολογικές εξηγήσεις, έχει ήδη πυροδοτήσει αντιδράσεις στον νομικό και πολιτικό κόσμο, καθώς θεωρείται ότι μπορεί να επηρεάσει τη διαφάνεια και τα δικαιώματα υπεράσπισης.

Πολλαπλές ερμηνείες για το σκεπτικό
Νομικοί κύκλοι κάνουν λόγο για μια «αδικαιολόγητη και περίεργη» παρέμβαση, επισημαίνοντας ότι η πρόσβαση στο πλήρες υλικό της δικογραφίας αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για την ορθή προετοιμασία της υπεράσπισης. Παράλληλα, εκτιμούν ότι η διάταξη ενδέχεται να λειτουργήσει ως εργαλείο περιορισμού της ενημέρωσης των διαδίκων, δίνοντας μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια στις εισαγγελικές αρχές ως προς το ποια στοιχεία γνωστοποιούνται και πότε.
Κάποιοι ερμηνεύουν το μέτρο ως «διέξοδο» για την κυβέρνηση ώστε να ασκεί έμμεσο έλεγχο σε ευαίσθητες υποθέσεις, προστατεύοντας ή καθυστερώντας τη δημοσιοποίηση κρίσιμων μαρτυρικών καταθέσεων. Άλλοι το συνδέουν με την εμπειρία της υπόθεσης Novartis, όπου η προβληματική εφαρμογή του θεσμού των προστατευόμενων μαρτύρων είχε προκαλέσει πολιτικές θύελλες. Κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, η νέα διάταξη μπορεί να θεωρηθεί ως ένα «βελτιωμένο αφήγημα», που επιτρέπει να διατηρείται το απόρρητο κρίσιμων μαρτύρων χωρίς την ευθεία επίκληση του καθεστώτος προστατευόμενου μάρτυρα.

Κίνδυνος περιορισμού δικαιωμάτων
Δικηγορικοί σύλλογοι και οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα τονίζουν ότι η πρόσβαση στη δικογραφία είναι αναγκαία προϋπόθεση για μια δίκαιη δίκη, όπως προβλέπεται από το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η μερική ή καθυστερημένη γνωστοποίηση στοιχείων, προειδοποιούν, μπορεί να δημιουργήσει άνιση μεταχείριση και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη.